Vương quốc Kosala
Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn
Lāḷudāyī Thera
PERSON_MONK
Mapping: UNRESOLVED
Evidence: A
ID: ppn_fdee43fdd0e54b926d4e
Nội dung từ điển
Lāḷudāyī Thera.—Vị Trưởng lão có tiếng hay “nói điều phi
thời;” như đến chỗ người ta vui chơi ông nói chuyện tang ma, hay
ngược lại (1). Phật có thuyết một kinh, Somadatta Jātaka, cho biết
trong nhiều tiền kiếp ông đã có thói quen này rồi (trong kinh người
cha tên Agnidatta chỉ ông vậy) (2).
Có lần Trưởng lão Lāḷudāyī nói rằng ông không thua kém hai
Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna về kiến thức và trì hành Luật
pháp, nhưng ông không nói được một câu lúc được mời thuyết pháp;
bấy giờ ông chỉ ngồi trên sàng toạ phe phẩy chiếc quạt sơn màu,
khiến cử toạ rất phiền não. Chuyện đến tai Phật, Ngài thuyết Sūkara
Jātaka (q.v.) (con heo rừng trong chuyện chỉ Lāḷudāyī) cho thấy
trong tiền kiếp ông từng bị ghét bỏ vì tánh kiêu mạn rồi (3). Một lần
khác, ông cãi vã với Trưởng lão Dabba Mallaputta về việc phân
phối phiếu cơm nên được giao cho công việc này, nhưng không làm
tròn nhiệm vụ, khiến chư tỳkheo phản đối. Tôn giả Ānanda được
Phật cử tới xem xét và bạch lại Ngài, Ngài thuyết Taṇḍulanāli
Jātaka (q.v.) cho thấy Lāḷudāyī từng làm người đánh giá ngu si cho
vua rồi (4). Sư ngu si và thiếu khả năng của ông còn được minh hoạ
trong Naṅgalisa Jātaka (5), Padañjali Jātaka (6) (Hoàng tử
Padañjali chỉ Lāḷudāyī) và Mahāummagga Jātaka (7) (Vua ngu si
Vedeha chỉ Lāḷudāyī).
434
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Lāḷudāyī có lần được Du sĩ Pasūra tôn làm thầy sau một
cuộc đàm đạo, nhưng sau đó bị chính Du sĩ đánh bại (8). Nhiều
người thấy ông ngồi trên toà thuyết pháp lầm tưởng ông là một
Trưởng lão tối thắng (9). Một lần nọ, ông phản bác Tôn giả Sāriputta
và nói rằng sự kiện được sanh với thân do ý làm ra không thể xảy ra
(Tôn giả nói ba lần và Lāḷudāyī phản bác ba lần). Hai vị đền yết kiến
Phật và đôi bên lập lại ba lần ý kiến mình. Phật hỏi Lāḷudāyī “nghĩ
như thế nào mà nói lên câu hỏi của kẻ ngu?” Bấy giờ có Thị giả
Ānanda chứng kiến câu chuyện. Lāḷudāyī từng nghe Tôn giả
Sāriputta giảng về Nípbàn là lạc, dầu rằng lạc ấy ở đây không được
cảm thọ (11).
Lāḷudāyī thường hay tham gia vào các cuộc tranh luận về
Pháp, dầu ông không mấy giỏi về pháp môn này. Hai lần ông bị Phật
quở vì sự ngu si của mình: xem Mahākamma-vibhaṅga Sutta (12)
và Udāyi Sutta (Tuỳ niệm) (13). Trong Kinh Udāyi (Tuỳ niệm),
Lāḷudāyī bị Phật quở là kẻ ngu còn Tôn giả Ānanda được tán thán.
Khó chịu, Lāḷudāyī có lần hỏi Ānanda được gì khi ở gần bậc Ðạo sư
có thần lực như vậy, có uy lực như vậy? Phật dạy Lāḷudāyī chớ nói
như vậy vì Ānanda ngay trong hiện tại sẽ được Bát Nípbàn (14).
Buddhaghosa (15) gọi Lāḷudāyī là Kovariyaputta; phải
chăng cha ông mang tên Koraviya? Vinaya (16) có đề cập đến một
tỳkheo tên Udāyi, đồng phạm hạnh của Tỳkheo phạm giới
Seyyasaka; ông thuyết phục Seyyasaka phạm giới Saṅghādidesa (và
bị tội Mānatta) bằng cách nói rằng chính ông đã tác ý như vậy.
Nhiều Chú giải (17) nói Udāyi này là Lāḷudāyī (Xem Udāyi [2]).
Tuy nhiên Chú giải về Vinaya (18) không quyết chắc đó là ông, trừ
một chuyện kể rằng ông may cho một tỳkheo ni chiếc y thêu và
khuyến dụ tỳkheo ni này đắp trong một hội chúng tỳkheo ni! Phải
chăng vì Luận sư xem hai Udāyi là hai người riêng biệt? (20).
Lāḷudāyī là ví dụ điển hình của một người không đem lợi lạc
cho mình hay cho kẻ khác (neva attahitāya paṭipanna no
parahitāya). Buddhaghosa (21) mô tả ông như sau:
“bhantamigasappaṭibhāgo niddāramatādiṃ anuyuttānaṃ aññataro
lolabhikkhu.”
(1) DhA. iii. 123 ff. (2) J. ii. 167; DhA. iii. 125.
(3) J. ii. 344 ff.; trong phần nhơn duyên của J. ii. 9 ff., tên
435
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Lāḷudāyī không được đề cập, và câu chuyện có đôi chút khác biệt.
(4) J. i. 123 ff. (5) Ibid., 446 ff. (6)
J. ii. 263 f. (7) J. vi. 478. (8) SNA. ii. 540.
(9) E.g., DhA. ii. 31. (10) A. iii. 192 f.;
AA. ii. 628. (11) A. iv. 414 f.; AA. ii. 810. (12)
M. iii. 208. (13) A. iii. 322 f. (14) A. i.
228; AA. i. 441. (15) ThagA. ii. 7; MSS gọi ông là
nāṭakācariyaputta. (16) Vin. iii. 110. (17)
Sp. iii. 517; DhA. iii. 5. (18) E.g., Sp. iii. 541, 549, 552, ở đó
ông được gọi là Udāyi. (19) Sp. iv. 804. (20) E.g.,
MA. i. 348. (21) Sp. iii. 517.
thời;” như đến chỗ người ta vui chơi ông nói chuyện tang ma, hay
ngược lại (1). Phật có thuyết một kinh, Somadatta Jātaka, cho biết
trong nhiều tiền kiếp ông đã có thói quen này rồi (trong kinh người
cha tên Agnidatta chỉ ông vậy) (2).
Có lần Trưởng lão Lāḷudāyī nói rằng ông không thua kém hai
Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna về kiến thức và trì hành Luật
pháp, nhưng ông không nói được một câu lúc được mời thuyết pháp;
bấy giờ ông chỉ ngồi trên sàng toạ phe phẩy chiếc quạt sơn màu,
khiến cử toạ rất phiền não. Chuyện đến tai Phật, Ngài thuyết Sūkara
Jātaka (q.v.) (con heo rừng trong chuyện chỉ Lāḷudāyī) cho thấy
trong tiền kiếp ông từng bị ghét bỏ vì tánh kiêu mạn rồi (3). Một lần
khác, ông cãi vã với Trưởng lão Dabba Mallaputta về việc phân
phối phiếu cơm nên được giao cho công việc này, nhưng không làm
tròn nhiệm vụ, khiến chư tỳkheo phản đối. Tôn giả Ānanda được
Phật cử tới xem xét và bạch lại Ngài, Ngài thuyết Taṇḍulanāli
Jātaka (q.v.) cho thấy Lāḷudāyī từng làm người đánh giá ngu si cho
vua rồi (4). Sư ngu si và thiếu khả năng của ông còn được minh hoạ
trong Naṅgalisa Jātaka (5), Padañjali Jātaka (6) (Hoàng tử
Padañjali chỉ Lāḷudāyī) và Mahāummagga Jātaka (7) (Vua ngu si
Vedeha chỉ Lāḷudāyī).
434
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Lāḷudāyī có lần được Du sĩ Pasūra tôn làm thầy sau một
cuộc đàm đạo, nhưng sau đó bị chính Du sĩ đánh bại (8). Nhiều
người thấy ông ngồi trên toà thuyết pháp lầm tưởng ông là một
Trưởng lão tối thắng (9). Một lần nọ, ông phản bác Tôn giả Sāriputta
và nói rằng sự kiện được sanh với thân do ý làm ra không thể xảy ra
(Tôn giả nói ba lần và Lāḷudāyī phản bác ba lần). Hai vị đền yết kiến
Phật và đôi bên lập lại ba lần ý kiến mình. Phật hỏi Lāḷudāyī “nghĩ
như thế nào mà nói lên câu hỏi của kẻ ngu?” Bấy giờ có Thị giả
Ānanda chứng kiến câu chuyện. Lāḷudāyī từng nghe Tôn giả
Sāriputta giảng về Nípbàn là lạc, dầu rằng lạc ấy ở đây không được
cảm thọ (11).
Lāḷudāyī thường hay tham gia vào các cuộc tranh luận về
Pháp, dầu ông không mấy giỏi về pháp môn này. Hai lần ông bị Phật
quở vì sự ngu si của mình: xem Mahākamma-vibhaṅga Sutta (12)
và Udāyi Sutta (Tuỳ niệm) (13). Trong Kinh Udāyi (Tuỳ niệm),
Lāḷudāyī bị Phật quở là kẻ ngu còn Tôn giả Ānanda được tán thán.
Khó chịu, Lāḷudāyī có lần hỏi Ānanda được gì khi ở gần bậc Ðạo sư
có thần lực như vậy, có uy lực như vậy? Phật dạy Lāḷudāyī chớ nói
như vậy vì Ānanda ngay trong hiện tại sẽ được Bát Nípbàn (14).
Buddhaghosa (15) gọi Lāḷudāyī là Kovariyaputta; phải
chăng cha ông mang tên Koraviya? Vinaya (16) có đề cập đến một
tỳkheo tên Udāyi, đồng phạm hạnh của Tỳkheo phạm giới
Seyyasaka; ông thuyết phục Seyyasaka phạm giới Saṅghādidesa (và
bị tội Mānatta) bằng cách nói rằng chính ông đã tác ý như vậy.
Nhiều Chú giải (17) nói Udāyi này là Lāḷudāyī (Xem Udāyi [2]).
Tuy nhiên Chú giải về Vinaya (18) không quyết chắc đó là ông, trừ
một chuyện kể rằng ông may cho một tỳkheo ni chiếc y thêu và
khuyến dụ tỳkheo ni này đắp trong một hội chúng tỳkheo ni! Phải
chăng vì Luận sư xem hai Udāyi là hai người riêng biệt? (20).
Lāḷudāyī là ví dụ điển hình của một người không đem lợi lạc
cho mình hay cho kẻ khác (neva attahitāya paṭipanna no
parahitāya). Buddhaghosa (21) mô tả ông như sau:
“bhantamigasappaṭibhāgo niddāramatādiṃ anuyuttānaṃ aññataro
lolabhikkhu.”
(1) DhA. iii. 123 ff. (2) J. ii. 167; DhA. iii. 125.
(3) J. ii. 344 ff.; trong phần nhơn duyên của J. ii. 9 ff., tên
435
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Lāḷudāyī không được đề cập, và câu chuyện có đôi chút khác biệt.
(4) J. i. 123 ff. (5) Ibid., 446 ff. (6)
J. ii. 263 f. (7) J. vi. 478. (8) SNA. ii. 540.
(9) E.g., DhA. ii. 31. (10) A. iii. 192 f.;
AA. ii. 628. (11) A. iv. 414 f.; AA. ii. 810. (12)
M. iii. 208. (13) A. iii. 322 f. (14) A. i.
228; AA. i. 441. (15) ThagA. ii. 7; MSS gọi ông là
nāṭakācariyaputta. (16) Vin. iii. 110. (17)
Sp. iii. 517; DhA. iii. 5. (18) E.g., Sp. iii. 541, 549, 552, ở đó
ông được gọi là Udāyi. (19) Sp. iv. 804. (20) E.g.,
MA. i. 348. (21) Sp. iii. 517.
Nguồn và dẫn chiếu
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iii. 192 f.
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iv. 414 f.
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iii. 322 f.
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 228
-
Aṅguttara Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY AA. ii. 628
-
Aṅguttara Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY AA. ii. 810
-
Aṅguttara Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY AA. i. 441
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 123 ff.
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 125
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. ii. 31
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 5
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 167
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 344 ff.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 9 ff.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. i. 123 ff.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 263 f.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. vi. 478
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. iii. 208
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. i. 348
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. ii. 540
-
Samantapāsādikā
— COMMENTARY_VINAYA Sp. iii. 517Số lần xuất hiện: 2
-
Samantapāsādikā
— COMMENTARY_VINAYA Sp. iii. 541
-
Samantapāsādikā
— COMMENTARY_VINAYA Sp. iv. 804
-
Theragāthā Aṭṭhakathā
— COMMENTARY ThagA. ii. 7
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. iii. 110
Publication: PUBLISH_NORMAL
Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH
Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED
