Magadha

Magadha.—Makiệtđà. Một trong bốn vương quốc chánh của Ấn
Độ trong thời Phật tại thế; Ba vương quốc kia là Kosala, Vaṃsa và
Avanti. Magadha là một trong mười sáu Mahājanapada (1), có
kinh đô là Rājagaha hay Giribbaja trị vì bởi Vua Bimbisāra trước
và Ajātasattu sau. Về sau, Pāṭaliputta được chọn làm kinh đô.
Dưới triều của Bimbisāra, Aṅga cũng làm một phần của Madgadha
nên ông được gọi là vua của Aṅga-Magadha (2). Trước đó, Aṅga và
Magadha là hai vương quốc riêng biệt thường xung đột nhau dữ dội
(3). Có lần Magadha bị Aṅga hoàn toàn thống trị (4). Kinh Bổn
Sanh có đề cập đến nhiều nhà vua trị vì Magadha, như Arindama và

14

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Duyyodhana chẳng hạn. Dưới triều Phật, Magadha (cả Aṅga) gồm
tám mươi ngàn làng (5) với chu vi dài lối ba trăm lý (6).
Vua Ajātasattu nhờ sự giúp đở của các Licchavī đã sáp nhập
được Kosala vô Magadha và đưa liên bang theo chiều hướng cai trị
của mình; các bước đầu của nỗ lực này được dẫn trong kinh sách (7).
Dưới triều của hai Vua Bimbisāra và Ajātasattu, Magadha là
một trung tâm quyền lực chánh trị, nên chi lịch sử của miến Bắc Ấn
được xem như chính là lịch sữ của Magadha mãi cho đến thời Vua
Asoka (8).
Dưới triều Phật, vương quốc Magadha Đông giáp sông
Campā (9), Nam giáp dãy núi Vindhyā, Tây giáp sông Soṇa, và Bắc
giáp sông Hằng. Bên kia sông Hằng là xứ của dân tộc Licchavī; hai
bên cùng chia nhau quyền lợi của đại lưu này. Lúc nghe nói Phật
viếng Vesāli, Vua Bimbisāra cho tái thiết và trang hoàng đoạn đường
dài năm lý từ Rājagaha đến bờ sông. Con đường bên kia sông cũng
được dân Licchavī tái thiết và trang hoàng như vậy (10).
Trong thời kỳ sơ khai của Phật giáo, Magadha có nền chánh
trị và thương mại rất quan trọng; Magadha thu hút hầu hết các dân
tộc trên miền Bắc Ấn đến đây để giao thương hay học tập. Các nhà
vua trị vì Magadha đều có đường lối ngoại giao thân thiết với lân
bang; đặc biệt hai vua Bimbisāra và Pasenadi thành hôn với em gái
của mỗi người. Vua Bimbisāra còn liên minh với Vua Pukkusāti
của xứ Gandhāra và từng gởi ngự y của mình là Jīvaka sang chữa
bịnh hoàng đản cho Vua Avanti là Caṇḍappajjota ở thủ đô Ujjeni
(12).
Madagha được xem như cái nôi của Phật giáo (18), và từ cái
nôi này Phật giáo lan rộng ra sau lần Kết tập thứ ba. Magadha là
sanh quán của hai Đại đệ tử Sāriputta và Moggallāna (14).
Vào thời Vua Asoka, lợi tức thu được hằng ngày tại bốn
cổng của kinh thành PāṤaliputta là bốn trăm ngàn kahāpaṇa, so với
một trăm ngàn do Sabhā (hay Hội Đồng, Council) đem lại (15).
Ruộng bắp là một nguồn lợi tức quan trọng khác, vì Magadha có
đồng ruộng mênh mông và rất phì nhiêu (16), mỗi đám ruộng rộng
tới một gāvuta (tương đương lối một dặm) (17).
Kinh điển có đề cập đến nhiều nơi trong Magadha, như
Ekanālā, Nālakagāma, Senāṇigāma, Khānumata,

15

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Andhakavindha, Macala, Mātulā, Ambalaṭṭhikā, Pāṭaligāma,
Nālandā, và Sālindiya (18).
Theo Buddhaghosa (19), từ Magadha được giải thích bằng
nhiều cách ngộ nghĩnh khó tin (bahudhā papañcanti). Một truyền
thuyết nói rằng lúc Vua Cetiya sắp bị đất nuốt vì đưa sự nói dối vào
thế gian, bị người đứng chung quanh khiển trách—“Mā gadhaṃ
pavisa”. Theo một truyền thuyết khác, những phu đào đất thấy nhà
vua, và ông nói rằng “Mā gadhaṃ karotha”. Giải thích mà
Buddhaghosa chấp nhận là: xứ Madagha là sanh quán của một bộ tộc
Sátđếlỵ mệnh danh Magadhā.
Magadhabhāsā là thổ ngữ của người Āriyan (20). Nếu không
được dạy dỗ một ngôn ngữ nào khác, đứa bé lớn lên sẽ nói tiếng
Magadha; ngôn ngữ này nghe được tận dưới địa ngục và lan tới cõi
súc sanh, ngạ quỷ, người và Trời (21).
Dân Aṅga và Magadha có tục lệ tổ chức lễ tế đàn Đại Phạm
thiên hằng năm rất trọng thể; trong lễ tế này họ nhóm ngọn lửa rực
ngời bằng sáu mươi xe cũi đốt. Họ tin tưởng rằng những gì cúng
dường cho lửa (liệng vô lửa) sẽ đem lại lợi lạc gắp ngàn lần (22).
Magadha rất nổi tiếng về tỏi nhờ có giống đặc biệt (23).
Nāḷa của Magadha là một đo lường chuẩn (24).
Magadha được xác định là miền Nam Behar hiện nay. Xem
thêm Magadhakhetta.
(1) q.v. (2) Xem, e.g., Vin. i. 27 và ThagA. i. 544 nói
rằng Bimbisāra gời tìm Soṇa Koḷivisa, một công dân tối thắng ở kinh
đô Campā của Aṅga. (3) E.g., J. iv. 454 f. (4)
J. vi. 272. (5) Vin. i. 179. (6) DA. i. 148.
(7) E.g., D. ii. 73 f., 86. (8) Trong Dvy. 369 có danh
sách của các vì vua từ Bimbisāra đến Asoka; cp. DA. i. 153; Mbv.
96, 98. (9) Campā chảy giữa Aṅga và Magadha; J. iv. 454.
(10) DhA. iii. 439 f.; Dvy (p. 55) nói rằng tỳkheo đi
từ Sāvatthi đến Rājagaha có thể qua sông Hằng bằng đò của
Ajātasattu hoặc của dân Licchavī ở Vesāli. (11) Xem
s.v. (12) Xem chi tiết trong s.v. (13) Xem,
e.g., Vin. i. 5 ghi lại lời của Sahampati nói rằng: “pātur ahosi
Magadhesu pubbe dhammo, etc.” (14) Xem s.v.
(15) Sp. i. 52. (16) Thag. vs. 208. (17)

16

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Do đó, AA. ii. 616 nói rằng thân của Kakudha chiếm hai hay ba thửa
ruộng Magadha (AA. iii. 122). (18) Xem, s.v. (19)
SNA. i. 135 f. (20) E.g., Sp. i. 255. (21) VibhA.
387 f. (22) SA. i. 269; nhưng kỳ lạ là trong thời kỳ Vệđà,
Bàlamôn và Tam Tạng, Madagha bị xem là ngoài phạm vi văn hoá
của từng lớp quý phái và Bàlamôn và bị các tác giả Bàlamôn khinh
rẻ. Trớ trêu thay, đó là cái nôi của Phật giáo. Xem VT. ii. 207;
Thomas: op. cit. 13, 96. (23) Sp. iv. 920. (24) E.g.,
AA. i. 101.

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P0B_FORBIDDEN_MERGE

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED