Vương quốc Kosala
Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn
Vessavaṇa
PERSON
Mapping: UNRESOLVED
Evidence: A
ID: ppn_ec7faf693c0ba18a977d
Nội dung từ điển
Vessavaṇa.—Tỳ Sa Môn. Một vương hiệu của Thiên vương
Kuvera (q.v.) vì ông trị vì Visāṇā (1). Visāṇā là phương Bắc có thần
dân là các Dạxoa (2). Āṭānātiya Sutta (3) nói rằng ông là vị Thiên
vương trì chú Āyānāṭiya (A sá nang chi Hộ kinh) để hộ trì Phật và
chư tỳkheo khỏi bị tai hoạ có thể gây ra bởi các Dạxoa không tin
631
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
tưởng nơi Ngài. Ông đi xe Nārivāhana dài 12 yojana có ngai bằng
hoa đá. Tuỳ tùng của ông gồm 100 triệu Dạxoa (4). Ông là một Dự
lưu và có tuổi thọ là 90 ngàn năm (5).
Kinh điển nói rằng Vessavaṇa từng dừng chơn nghe Nữ cư sĩ
Veḷukaṇṭaki Nandamāta (q.v.) tụng Parāyaṇa Vagga (Con đường
đưa đến bờ bên kia). Ông có lần khuyên Cūlasubbaddā chớ do dự
mà cứ thỉnh và Phật sẽ đến nhà bà ở Sāketa (6). Lần khác, sau khi
nghe Trưởng lão Uttara thuyết pháp cho chư tỳkheo ở Dhavajālikā
trên núi Saṅkheyya, gần Mahisavatthu, ông đến trình Thiên chủ
Sakka; Thiên chủ đến viếng và thảo luận với Trưởng lão (7). Một
thời, ông du hành trên hư không, thấy Trưởng lão Sambhūta nhập
định, để lại hai Dạxoa hộ trì cho đến khi Trưởng lão xuất định.
Trưởng lão chuyển lời đa tạ ông và nói thêm rằng Phật đã dạy chư
tỳkheo tự hộ trì rồi. Trên đường trở về, ông ghé viếng Trưởng lão,
biết Trưởng lão đã đắc quả Alahán nên đến bạch Phật (8).
Vessavaṇa có cung Gadāvudha (9) và vườn xoài chánh
trung Atulamba (10). Trú xứ của Dạxoa Āḷavaka nằm gần cung của
ông (11).
Vua Bimbisāra tái sanh vào dòng họ của Thiên vương
Vessaṇa bảy lần (làm Dạxoa Janavasabha). Lần nọ, trên đường đi
đưa tin của Thiên vương Vessaṇa đến Thiên vương Virūḷhaka, ông
ghé viếng Phật và bạch Ngài về việc Phạm Thiên Sanaṅkumāra tán
thán Phật và Pháp trong một đại hội Dạxoa có Vessavaṇa tham dự
(12).
Vessavaṇa được thờ cúng bởi nhiều người cầu tự (13). Dưới
triều Vua Paṇḍukābhaya, trong Anurādhapura có cây đa được
dưng cúng làm đền thờ Chúa Dạxoa Vessavaṇa (14).
Vessavaṇa sống dưới triều Phật Vipassī. Lúc Phật nhập diệt,
đất rung chuyển khiến dân chúng hoang mang, và ông xuất hiện trấn
an bá tánh (15).
Vessavaṇa theo Sakka lúc Thiên chủ đưa Tôn giả
Moggallāna đi xem Vejayanta-pāsāda (16).
Vessavaṇa có đầy đủ quyền uy ban bố ân sủng, như ân sủng
được ăn thịt một chúng sanh nào đó xâm phạm một trú xứ nào đó
(một hồ nước chẳng hạn), vân vân (17).
632
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Như Sakka, Vessavaṇa không phải là tên riêng mà là một
chức vụ, và Sakka chọn Vessaṇa thay thế một Vessaṇa mạng chung.
Có một Tân Vessaṇa có lần gởi thông điệp đến tất cả các Dạxoa
khuyến khích họ tự do chọn trú xứ (18). Nữ Dạxoa có nhiệm vụ đi
gánh nước hồ Anotatta cho Vessavaṇa dùng; họ thay phiên, mỗi
phiên 4-5 tháng; một ít nữ Dạxoa này chết trước khi hết phiên mình
vì kiệt sức (19).
Phu nhơn của Vessaṇa là Bhuñjatī (q.v.); cũng như phu
quân, bà là một Phật tử tín thành (20). Ông bà có năm công nương:
Lātā, Sajjā, Pavarā, Achimatī, và Sutā (21). Thần Dạxoa
Puṇṇaka là cháu của Vessavaṇa (22).
Nói đến các tiêu khiển và xa hoa của Vessavaṇa, ai cũng đều
biết (23).
Vessaṇa rất ưu ái Ẩn sĩ khổ hạnh Jotirasa trú trong am thất
Kañcanapatti để hộ trì ngọn lử thiêng Kañcanapatti (24). Mỗi
ngày ông gởi tới ẩn sĩ bốn trái xoài chánh trung quý hiếm hái trên cây
(Abbhantaramba) như kể trong Abbhantara Jātaka (q.v.).
Xem thêm s.v. Yakkha.
(1) D. iii. 201; SNA. i. 369, etc. (2) E.g., D. ii. 207.
(3) Ibid., iii. 194; ông bạch Phật vì ông “gần gủi với
Ngài, có biện tài và được huấn luyện” (DA. iii. 962). (4) SNA. i.
379; sàng toạ thuyết pháp ở Lohapāsāda trong Anurādhapura được
làm theo kiểu của Nārivāhaṃ (Mhv. xxvii. 29). (5) AA. ii.
718. (6) Ibid., 483. (7) A. iv. 162; trên đường đi
yết kiến Phật. (8) ThagA. i. 46 f. Vì ông khuyến khích
thiện pháp nên không bằng lòng với bất thiện pháp; xem s.v. Revatī.
(9) SNA. i. 225; kinh điển (e.g., SA. i. 249 dè dặt nói
rằng ông dùng Gadāvudha lúc còn là phàm nhơn (puthujjana).
(10) J. iv. 324, còn được gọi là Abbhantaramba (xem
Abbhantara Jātaka). (11) SNA. i. 240. (12)
D. ii. 206 f. (13) D. ii. 206 f. (13) Xem e.g.,
chuyện Rājadatta (ThagA. i. 403). (14) Mhv. x. 89.
(15) ThagA. i. 149. (16) M. i. 253; vì
ông là bạn chí thân của Sakka (MA. i. 476). (17) Xem
e.g., DhA. iii. 74; J. i. 128; iii. 325 (Makhādeva). Đôi khi, e.g.,
trong trường hợp của Avaruddaka (DhA. iii. 237), một Dạxoa phải
633
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
phục vụ Vessaṇa 12 năm mới được ân sủng (cf. J. ii. 16, 17). Ba
năm, theo J. iii. 502. Vessavaṇa có khi còn dùng người chưa được
khai hoá (paccantamilakkhavāsika) để phục dịch (DA. iii. 865 f.).
Các Dạxoa rất sợ Vessavaṇa; ông nổi giận lên và chỉ nhìn một cái là
một ngàn quỷ sẽ “vỡ vụn, vung vãi ra như đậu rang tung tóe trên
chảo nóng”. Đây có thể là lúc ông chư đắc quả Dự lưu. (18)
J. i. 328. (19) DhA. i. 40; thêm J. iv. 492; v. 21.
(20) D. ii. 270. (21) Xem chuyện của các công
nương trong VvA. 131 f. (22) J. vi. 265, 326.
(23) Xem e.g., Vv. iv. 3, 46 (bhūnjami kāmakāmī rājā
Vessavaṇo yathā); MṬ. 676 (Vessavaṇassa rājaparihārasadīsaṃ); cf.
J.vi. 313. (24) J. ii. 399.
Kuvera (q.v.) vì ông trị vì Visāṇā (1). Visāṇā là phương Bắc có thần
dân là các Dạxoa (2). Āṭānātiya Sutta (3) nói rằng ông là vị Thiên
vương trì chú Āyānāṭiya (A sá nang chi Hộ kinh) để hộ trì Phật và
chư tỳkheo khỏi bị tai hoạ có thể gây ra bởi các Dạxoa không tin
631
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
tưởng nơi Ngài. Ông đi xe Nārivāhana dài 12 yojana có ngai bằng
hoa đá. Tuỳ tùng của ông gồm 100 triệu Dạxoa (4). Ông là một Dự
lưu và có tuổi thọ là 90 ngàn năm (5).
Kinh điển nói rằng Vessavaṇa từng dừng chơn nghe Nữ cư sĩ
Veḷukaṇṭaki Nandamāta (q.v.) tụng Parāyaṇa Vagga (Con đường
đưa đến bờ bên kia). Ông có lần khuyên Cūlasubbaddā chớ do dự
mà cứ thỉnh và Phật sẽ đến nhà bà ở Sāketa (6). Lần khác, sau khi
nghe Trưởng lão Uttara thuyết pháp cho chư tỳkheo ở Dhavajālikā
trên núi Saṅkheyya, gần Mahisavatthu, ông đến trình Thiên chủ
Sakka; Thiên chủ đến viếng và thảo luận với Trưởng lão (7). Một
thời, ông du hành trên hư không, thấy Trưởng lão Sambhūta nhập
định, để lại hai Dạxoa hộ trì cho đến khi Trưởng lão xuất định.
Trưởng lão chuyển lời đa tạ ông và nói thêm rằng Phật đã dạy chư
tỳkheo tự hộ trì rồi. Trên đường trở về, ông ghé viếng Trưởng lão,
biết Trưởng lão đã đắc quả Alahán nên đến bạch Phật (8).
Vessavaṇa có cung Gadāvudha (9) và vườn xoài chánh
trung Atulamba (10). Trú xứ của Dạxoa Āḷavaka nằm gần cung của
ông (11).
Vua Bimbisāra tái sanh vào dòng họ của Thiên vương
Vessaṇa bảy lần (làm Dạxoa Janavasabha). Lần nọ, trên đường đi
đưa tin của Thiên vương Vessaṇa đến Thiên vương Virūḷhaka, ông
ghé viếng Phật và bạch Ngài về việc Phạm Thiên Sanaṅkumāra tán
thán Phật và Pháp trong một đại hội Dạxoa có Vessavaṇa tham dự
(12).
Vessavaṇa được thờ cúng bởi nhiều người cầu tự (13). Dưới
triều Vua Paṇḍukābhaya, trong Anurādhapura có cây đa được
dưng cúng làm đền thờ Chúa Dạxoa Vessavaṇa (14).
Vessavaṇa sống dưới triều Phật Vipassī. Lúc Phật nhập diệt,
đất rung chuyển khiến dân chúng hoang mang, và ông xuất hiện trấn
an bá tánh (15).
Vessavaṇa theo Sakka lúc Thiên chủ đưa Tôn giả
Moggallāna đi xem Vejayanta-pāsāda (16).
Vessavaṇa có đầy đủ quyền uy ban bố ân sủng, như ân sủng
được ăn thịt một chúng sanh nào đó xâm phạm một trú xứ nào đó
(một hồ nước chẳng hạn), vân vân (17).
632
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Như Sakka, Vessavaṇa không phải là tên riêng mà là một
chức vụ, và Sakka chọn Vessaṇa thay thế một Vessaṇa mạng chung.
Có một Tân Vessaṇa có lần gởi thông điệp đến tất cả các Dạxoa
khuyến khích họ tự do chọn trú xứ (18). Nữ Dạxoa có nhiệm vụ đi
gánh nước hồ Anotatta cho Vessavaṇa dùng; họ thay phiên, mỗi
phiên 4-5 tháng; một ít nữ Dạxoa này chết trước khi hết phiên mình
vì kiệt sức (19).
Phu nhơn của Vessaṇa là Bhuñjatī (q.v.); cũng như phu
quân, bà là một Phật tử tín thành (20). Ông bà có năm công nương:
Lātā, Sajjā, Pavarā, Achimatī, và Sutā (21). Thần Dạxoa
Puṇṇaka là cháu của Vessavaṇa (22).
Nói đến các tiêu khiển và xa hoa của Vessavaṇa, ai cũng đều
biết (23).
Vessaṇa rất ưu ái Ẩn sĩ khổ hạnh Jotirasa trú trong am thất
Kañcanapatti để hộ trì ngọn lử thiêng Kañcanapatti (24). Mỗi
ngày ông gởi tới ẩn sĩ bốn trái xoài chánh trung quý hiếm hái trên cây
(Abbhantaramba) như kể trong Abbhantara Jātaka (q.v.).
Xem thêm s.v. Yakkha.
(1) D. iii. 201; SNA. i. 369, etc. (2) E.g., D. ii. 207.
(3) Ibid., iii. 194; ông bạch Phật vì ông “gần gủi với
Ngài, có biện tài và được huấn luyện” (DA. iii. 962). (4) SNA. i.
379; sàng toạ thuyết pháp ở Lohapāsāda trong Anurādhapura được
làm theo kiểu của Nārivāhaṃ (Mhv. xxvii. 29). (5) AA. ii.
718. (6) Ibid., 483. (7) A. iv. 162; trên đường đi
yết kiến Phật. (8) ThagA. i. 46 f. Vì ông khuyến khích
thiện pháp nên không bằng lòng với bất thiện pháp; xem s.v. Revatī.
(9) SNA. i. 225; kinh điển (e.g., SA. i. 249 dè dặt nói
rằng ông dùng Gadāvudha lúc còn là phàm nhơn (puthujjana).
(10) J. iv. 324, còn được gọi là Abbhantaramba (xem
Abbhantara Jātaka). (11) SNA. i. 240. (12)
D. ii. 206 f. (13) D. ii. 206 f. (13) Xem e.g.,
chuyện Rājadatta (ThagA. i. 403). (14) Mhv. x. 89.
(15) ThagA. i. 149. (16) M. i. 253; vì
ông là bạn chí thân của Sakka (MA. i. 476). (17) Xem
e.g., DhA. iii. 74; J. i. 128; iii. 325 (Makhādeva). Đôi khi, e.g.,
trong trường hợp của Avaruddaka (DhA. iii. 237), một Dạxoa phải
633
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
phục vụ Vessaṇa 12 năm mới được ân sủng (cf. J. ii. 16, 17). Ba
năm, theo J. iii. 502. Vessavaṇa có khi còn dùng người chưa được
khai hoá (paccantamilakkhavāsika) để phục dịch (DA. iii. 865 f.).
Các Dạxoa rất sợ Vessavaṇa; ông nổi giận lên và chỉ nhìn một cái là
một ngàn quỷ sẽ “vỡ vụn, vung vãi ra như đậu rang tung tóe trên
chảo nóng”. Đây có thể là lúc ông chư đắc quả Dự lưu. (18)
J. i. 328. (19) DhA. i. 40; thêm J. iv. 492; v. 21.
(20) D. ii. 270. (21) Xem chuyện của các công
nương trong VvA. 131 f. (22) J. vi. 265, 326.
(23) Xem e.g., Vv. iv. 3, 46 (bhūnjami kāmakāmī rājā
Vessavaṇo yathā); MṬ. 676 (Vessavaṇassa rājaparihārasadīsaṃ); cf.
J.vi. 313. (24) J. ii. 399.
Nguồn và dẫn chiếu
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iv. 162
-
Aṅguttara Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY AA. ii. 718
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. iii. 201
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 207
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 206 f.Số lần xuất hiện: 2
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 270
-
Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DA. iii. 962
-
Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DA. iii. 865 f.
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 74
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 237
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. i. 40
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. i. 328
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iv. 492
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. vi. 265
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J.vi. 313
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iv. 324
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 399
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. i. 128
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 16
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 502
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. i. 253
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. i. 476
-
Mahāvaṃsa
— CHRONICLE Mhv. xxvii. 29
-
Mahāvaṃsa
— CHRONICLE Mhv. x. 89
-
Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SA. i. 249
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. i. 369
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. i. 379
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. i. 240
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. i. 225
-
Theragāthā Aṭṭhakathā
— COMMENTARY ThagA. i. 46 f.
-
Theragāthā Aṭṭhakathā
— COMMENTARY ThagA. i. 403
-
Theragāthā Aṭṭhakathā
— COMMENTARY ThagA. i. 149
-
Vimānavatthu Aṭṭhakathā
— COMMENTARY VvA. 131 f.
Publication: PUBLISH_NORMAL
Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH
Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED
