Devadatta

Devadatta.—Đềbàđạtta. Thích tử, con của Ông Suppabuddha (cậu của
Phật Thích Ca) và Bà Amitā. Ông có người em gái, Bhaddakaccānā, gả
cho Vương tử Siddhattha (1). Lúc Phật viếng Kapilavatthu và thuyết pháp
cho thân bằng quyến thuộc, Devadatta được cải hoá một lượt với các bạn
như Ānanda, Bhagu, Kimbila, Bhaddiya, Anuruddha, và người thợ hớt
tóc Upāli. Tiếp theo Devadatta đi đến Phật ở Anupiyā và xin gia nhập Tăng
Đoàn (2). Vào mùa mưa năm sau, ông đắc thần thông ngay (3), được chúng
Tăng rất kính mến, được xem như một trong số 11 Trưởng lão có uy tín của
Tăng Đoàn, và được Phật tán thán.
Nhưng không bao lâu sau, ông bị Phật quở là có ác dục (5). Trong
khoảng tám năm trước khi Phật nhập diệt (6), Devadatta tìm mọi cách chiêu
dụ Hoàng tử Ajātasattu để ám hại Phật, vì ông ganh tị với Phật. Dùng thần
thông, ông giả làm cậu bé, với rắn quàng trên thắt lưng, nhảy xổm lên vế của
Ajātasattu để làm Hoàng tử hoảng sợ. Sau đó ông hiện nguyên hình khiến
Hoàng tử rất đổi thán phục. Chiếm được lòng tin của Ajātasattu, ông được
cung kính và lợi dưỡng. Ajātasattu viếng thăm ông hai lần mỗi ngày, sáng
và chiều, mỗi lần đến nhà vua chở theo 500 xe vật dụng để cúng dường.
Nhà vua còn đưa đến cúng dường ông mỗi ngày 500 phần cơm nấu bằng
gạo thơm ba năm hảo hạng (7). Được sự hổ trợ của Ajātasattu, Devadatta
khởi thêm lòng dục và muốn thay Phật hướng dẫn Tăng Đoàn. Một đệ tử
của Tôn giả Moggallāna, Kakudha ở xứ Koliya, tái sanh làm
manomayakāyikadeva (chư Thiên thân do tâm tạo), thông báo Tôn giả âm
mưu của Devadatta. Tôn giả bạch Phật nhưng Phật không muốn đề cập đến
sự phản trắc của Devadatta.
Không bao lâu sau, Devadatta đến Phật và yêu cầu Ngài nhường
quyền lãnh đạo Tăng Đoàn với lý do Ngài đã luống tuổi rồi. Phật bác bỏ lời
yêu cầu này (8). Devadatta phẫn nộ và thề trả thù.
Bấy giờ, Devadatta xúi Ajātasattu giết phụ vương mình là Vua
Bimbisāra, trong lúc chính ông âm mưu giết Phật (9). Ajātasattu cung cấp
cho Devadatta nhiều tay cung của triều đình để hạ Phật. Nhưng không có
tay cung nào đủ can đảm vì oai nghi của Ngài; tất cả đều liệng cung tên, thú
tội, và được Phật giáo hóa.
Rồi Devadatta quyết định tự mình ra tay giết Phật. Một hôm, lúc
Phật du hành trên sườn núi Gijjhakūṭa, ông xô hòn đá lớn xuống Ngài. Đá
được hai mỏm nhô lên từ mặt đất giữ lại, nhưng miểng đá văng trúng chơn
Ngài làm chảy máu. Đau đớn, Ngài được đưa đến Maddakucchi rồi qua
282

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


vườn Kỳ Đà để Lương y Jīvaka băng bó vết thương. Sau biến cố này, chư
Tăng muốn Phật có người hộ vệ, nhưng Ngài từ chối, nói rằng không ai có
thể hại được Như Lai.
Thất bại, Devadatta tiếp tục bằng âm mưu khác. Ông mua chuộc
nài voi để thả voi dữ Nalāgiri (còn được gọi là Dhanapāla) đón đường
Phật. Ngài được tin nhưng không lùi bước. Lúc voi xông tới Ngài dùng
hạnh từ bi để chinh phục.
Hành động trắng trợn của Devadatta làm ông mất hết sự kính nể;
ngay cả Ajātasattu cũng phải từ chối hỗ trợ (10). Thế là, Devadatta dùng
Kokālika, Kaṭamoraka-tissa, Khaṇḍadeviyāputta, và Samuddadatta
gây chia rẻ trong Tăng Đoàn. Ông và bốn tỳkheo này đến đòi Phật chế định
năm luật sau buộc chư tỳkheo trong Tăng Đoàn phải: (a) sống trọn đời trong
rừng (b) sống hoàn toàn bằng khất thực chớ không được thọ trai theo lời
mời; (c) đắp y may bằng vải lượm chớ không được nhận y cúng dường; (d)
sống dưới tàn cây thay vì dưới mái nhà; (e) hoàn toàn không được ăn thịt,
cá. Phật từ chối lời yêu cầu và dạy tỳkheo nào thích thì có thể trì hành như
vậy, trừ việc ngủ dưới tàn cây trong mùa mưa. Devadatta dùng sự khước từ
của Phật để bán rao rằng Phật chủ trương dư dật và xa xỉ. Rồi ông thông
báo Tôn giả Ānanda ông sẽ chủ trì buổi thọ bát quan trai không có mặt của
Phật, với ý đồ chiêu dụ tỳkheo bỏ Tăng Đoàn ra đi. Theo ông về Gayāsīsa
(11)
, có 500 tỳkheo mới đến từ Vesāli; một số tỳkheo ni, mà Thullanandā là
vị đứng đầu, bà không ngớt ca ngợi Devadatta (12), và một ít tỳkheo Thích tử,
mà Daṇḍapāṇi là ví dụ điển hình (13). Riêng mẹ của Kumārakassapa
(q.v.), đệ tử do ông truyền giới và đưa vào Tăng Đoàn, không theo ông mà
theo Phật vì bị ông tố giác mang thai. Phật phái hai Tôn giả Sāriputta và
Moggallāna đến Gayāsīsa để hoà giải. Devadatta tưởng hai Tôn giả theo
mình nên hoan hỷ tiếp đón và thuyết pháp đến khuya. Mệt mỏi, ông nhờ hai
Tôn giả thay mình; chư vị thuyết phục 500 trở về nẻo chánh. Bị Kokālika
đấm ngực gọi dậy để báo tin dữ, Devadatta uất ức mửa máu tươi rồi nằm liệt
giường trong chín tháng (14). Lúc sắp lâm chung, Devadatta xin gặp Phật
nhưng Phật bảo rằng khó thể xảy ra trong kiếp này. Tuy nhiên, ông vẫn
được cáng đi. Trước khi tới Jetavana ông dừng bên bờ hồ, bước xuống cáng
đi rửa mặt. Đất mở ra và nuốt ông xuống địa ngục Avīci; tại đó ông chịu
đau khổ trong 100 ngàn kiếp, trước khi được tái sanh làm Phật Độc giác
Aṭṭhissara (15). Truyền thuyết nói rằng (16) ngay lúc bị đất nuốt, ông có đọc
bài kệ nói rằng ông không có nơi nào quy y ngoài Phật. Sớ giải
Dhammapada (17) có mô tả các cực hình mà Devadatta phải chịu ở Avīci.
Trong tiền kiếp ông từng bị đất nuốt, một lần lúc ông là Vua Kalābu và lần
thứ nhì lúc ông là Vua Mahāpatāpa.

283

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Khi nghe tin Devadatta đã mạng chung, dân chúng tổ chức lễ hội
ăn mừng như ông cha họ từng ăn mừng cái chết của Piṅgala thuở xưa (tiền
thân của Devadatta).
Sớ giải Jātaka có đề cập đến nhiều chuyện cho thấy sự hận thù của
Devadatta đối với Phật không phải chỉ có ở hiện kiếp mà xảy ra trong vô số
kiếp trước. Thông thường ông thất bại, nhưng cũng có lúc ông thành công
(19)
. Serivāṇija Jātaka mô tả mối thù hằn này từ nguyên thỉ.
Ác hành và hận thù của Devadatta đối với Phật được ghi lại, ngoài
các kinh kể trên, trong nhiều Jātaka: Kakkara, Kapi, Kukkura, Kuruṅga,
Kuruṅga-miga, Khaṇḍahāla, Godha, Campeyya, Cūla-Nandiya,
Chaddanta, Tacchasūkara, Tayodhamma, Tittira, Dummedha,
Dhammaddhaja, Dhonasākha, Mahākapi, Mahā-Nāradakassapa,
Mahāpaduma, Mahāsīlava, Romaka, Laṭukika, Vānara, Vānarinda,
Vessantara, Saccaṅkira, Sattigumba, Sāliya, Suṃsumāra, và
Suvaṇṇakakkaṭa. Trong Dhamma Jātaka, Devadatta được xem như là
hiện thân của vô pháp, Adhamma. Nhiều chuyện đề cập đến tánh xảo
quyệt tinh vi của ông, như con cáo trong Sigālā Jātaka, người nghiện rượu
trong Sigāla (No. 2) và trong Manoja Jātaka. Ông được gọi là người đố kỵ
trong Kālabāhu Jātaka; lừa dối, hai lòng trong Cetiya, Kakkāra và
Somanassa Jātakas; vong ơn trong Anta, Amba, Asampadāna, Upāhana,
Guttila, Javasakuṇa, Dūbhiya-makkaṭa, Nigrodha, Mahākapi, Ruru, và
Sīlavanāga Jātaka; ngông cuồng, bất tài trong Apannaka,
Ubhatobhaṭṭha, Kandagalaka, Kāsāva, Giridanta, Jambuka,
Jambukhādaka, Parantapa, Lakkhaṇa, Vinīlaka, Virocana, Vīraka,
Sabbadāṭha, Sammuddavānija, Sammodamāna Jātaka.
Được biết (20),dầu bị Devadatta ganh ghét ám hại, Đức Phật không
mải mai thù hằn ông.
Tôn giả Candikāputta có lần (21) bạch với Tôn giả Sāriputta bài
giảng của Devadatta, và Tôn giả Sāriputta sửa lại cho đúng lời của bài giảng
ấy và rộng thuyết cho chư tỳkheo biết ―như thế nào tâm vị Tỳkheo được
khéo tích tập với tâm ý,‖ đúng như Devadatta đã thuyết (chớ không phải
―với trí tuệ,‖ như Tôn giả Candikāputta đã bạch với Tôn giả Sāriputta).
(1)
Mhv. ii. 22; MṬ. 136; DhA. iii. 44. Dulva (Rockhill, p. 13) nói
Devadatta là con của Amitodana và là anh của Ānanda. Mtu. (ii. 69) tán
đồng vì nói rằng sau khi Bồ Tát xuất thế, Devadatta dụ dỗ Bhaddakaccānā.
Trong một đoạn của Vinaya (ii. 189), Devadatta được gọi là Godhiputta;
phải chăng mẹ ông là Godhi? Kinh điển Sanskrit nói nhiều (e.g., Mtu.) về
sự gian trá của Devadatta ngay trong thời thơ ấu. Lúc Siddhatta sắp thi thố
tài nghệ, một bạch tượng được dâng lên ông, nhưng Devadatta ganh tị và
giết chết con voi trắng. Xác voi bít cửa thành cho đến khi Siddhatta đích
284

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


thân lôi liệng ra ngoài. Sớ giải Pāli (e.g., SA. i. 62) nói rằng Devadatta có
sức mạnh bằng năm con voi. Một lần khác Devadatta tranh con thiên nga
(2)
với Siddhatta và bị Siddhatta trách sao muốn giết hại sanh vật.
(3)
Vin. ii. 182. Ibid., 183; xem thêm Rockhill, p. 85.
(4)
Ud. i. 5. Trong Vin (ii. 189), Sāriputta được nói có đến Rājagaha
(5)
tán thán Devadatta; xem thêm DhA. i. 64 f. E.g., S. ii. 156.
(6)
Đoạn này được tóm tắt từ nhiều kinh sách, nhứt là từ Vin. ii. 184
ff.; iii. 171 f.; 174 f.; iv. 71; DhA. i. 112 ff.; iii. 154; A. iii. 123, 402; ii. 73;
iv. 160; J. i. 113, 142, 185, 490; iv. 37, 158; v. 333 ff.; vi. 129 f., vân vân.
(7)
Theo J. i. 186, 508, Ajātasattu cúng dường ông một tịnh
xá tại Gayāsisa và mỗi ngày gởi cúng dường ông 500 hủ gạo thơm ba năm
và cao lương mỹ vị. Các bữa ăn này hấp dẫn đến nổi có đệ tử của Phật lén
(8)
đến đó thọ thực. Vin. ii. 188. Sự việc này được dẫn trong
(9)
Abhayarājakumāra Sutta (M. i. 393). Ap. (ii. 300 f.) gỉai
thích rằng Phật gặp nạn như vậy vì nghiệp báo của Ngài tạo ra trong tiền
(10)
kiếp. Sp. iv. 811. Bấy giờ Kokālika rất đắc dụng đối với
(11)
Devadatta (J. ii. 438, số 26). Tại đây Devadatta bắt chước
Phật giữ hai đại đệ tử luôn bên cạnh mình (DhA. i. 122). Có ba kinh (hai
(12)
kinh Devadatta và Mahāsāropama) đề cập đến việc này.
(13) (14)
Vin. iv. 66, 335. MA. i. 298. Vinaya không có
(15)
nói đến việc đấm ngực, nhưng DhA. i. 143 và J. i. 491 có nói.
Saddharmapuṇḍarika (chap. xi.) nói ông sẽ thành Phật với danh hiệu
(16)
Devarāja. DhA. i. 147; xem thêm Mil. 108. Ông là một
(17)
trong năm người bị đất nuốt trong thời Phật. Mil. 101.
DhA. i. 147; xem thêm PSA. 79. Thân ông dưới địa ngục cao 100 lý.
(18) (19)
DhA. i. 126 f. Một mâu thuẫn của Milinda (200 ff.):
―Tại sao Devadatta theo ác hạnh mà có thần lực to hơn thần lực của Bồ
Tát?‖ Nhiều ví dụ dẫn chứng được đề cập. Theo Nāgasena, Devadatta có
làm nhiều điều lành, như bảo vệ người nghèo, xây cầu, vân vân.
(20) (21)
E.g., Mil. 410. A. iv. 402 f.

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED