Sāketa

Sāketa.--Sa kỳ. Kinh thành trong Kosala, một trong sáu kinh
thành quan trọng nhứt của Ấn Độ dưới triều Phật; năm kinh thành kia
là: Campā, Rājagaha, Sāvatthi, Kosambī, và Benares(1). Sāketa có
thể là cố đô của Kosala; được nói như vậy trong Nandiyamiga
Jātaka(2). Tuy nhiên, Chú giải Dhammapada lại nói rằng(3) Sāketa do

790

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

Bá hộ Dhanañjaya (cha của Bà Visākhā) thành lập lúc ông rời
Rājagaha đến ở trong xứ Kosala theo lời yêu cầu của Vua Pasenadi
(để Kosala có người giàu có). Truyền thuyết nói rằng trên đường về
Sāvatthi với Vua Pasenadi, Dhañjaya đóng trại nghỉ đêm. Được nhà
vua cho biết chỗ đóng trại là đất của Kosala cách Sāvatthi bảy lý, ông
quyết định xây dựng kinh thành tại đây, sau khi được phép của nhà
vua. Vì địa điểm được sử dụng lần đầu tiên lúc ban đêm (sāyaṃ) nên
kinh thành được đặt tên là Sāketa(4).
Visuddhimagga nói rằng(5) từ Sāketa đến Sāvatthi là bảy do
tuần (1 do tuần=11,2 km), và lúc Phật đi từ Sāvatthi đến Sāketa, theo
lời mời của Cūla-Subhaddā, Ngài muốn cư dân của hai kinh thành
thường thăm viếng nhau. Nhiều kinh sách cổ nói rằng Sāketa cách
Sāvatthi sáu do tuần(6), và là nơi dừng chơn đầu tiên khi ra Sāvatthi
để đi tới Patiṭṭhāna(7). Đoạn đường này có thể đi trong một ngày, có
bảy trạm nghỉ ngựa(8) và khá nguy hiễm cho bộ hành (không đi
ngựa)(9), vì cướp bóc dầu triều đình có cho quan quân tuần tra. Giữa
Sāketa và Sāvatthi có Toraṇavatthu, trú xứ của Trưởng lão ni Khemā
(mà Vua Pasenadi có lần ghé thăm(10)) và con sông lớn đi qua bằng
đò(11). Gần Sāketa có rừng Añjana mà Phật từng dừng chơn và đàm
đạo với Kakudha(12), Meṇḍasira (q.v.) và Kuṇḍaliya(13). Còn có rừng
Kāḷakārama(14) do Bá hộ Kāḷaka cúng dường lên Tăng Đoàn, và rừng
Tikaṇṭakivana(15); Phật đều có trú trong hai rừng này. Các Đại Đệ tử
của Phật, như Sāriputta, Moggallāna, Anuruddha(16),
(17)
Bhaddākāpilānī , và Ānanda đều có trú trong Sāketa. Một lần nọ,
lúc Tôn giả Ānanda trú tại Migadāya trong Anjanavana, có Tỳkheo
ni Jaṭilagāhikā (có thể là môn đệ của các Jaṭila) đến hỏi về định(18).
Buddhaghosa nói rằng(19) tại Sāketa có hai ông bà Bàlamôn từng làm
cha mẹ của Phật trong 500 kiếp. Lúc Phật đến Sāketa, Ngài có gặp
hai ông bà và ông bà tự xưng là Buddhapitā và Buddhamātā; còn gia
đình ông bà là Buddhakula.
Cūla-Subhaddā, ái nữ của Trưởng giả Anāthapiṇḍika về làm
dâu cho Bá hộ Kāḷaka ở Sāketa(20). Dầu theo các Nigaṇṭha, Bá hộ
vẫn cho phép dâu mình thỉnh Phật về nhà thọ trai. Bà thỉnh Phật
bằng cách rải tám nắm bông lài lên không trung, và Phật đến cùng
với 500 Alahán vào ngày hôm sau; Ngài và tuỳ tùng dùng nhà có đầu
hồi do Thiên tử Vessavaṇa (?Vissakamma) kiến tạo để đi tới Sāketa.

791

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

Sau khi thọ thực xong, Phật nói lời tuỳ hỷ; Bá hộ Kāḷaka đắc quả Dự
lưu; ông cúng dường lên Tăng Đoàn rừng Kāḷaka liền sau đó.
Sāketa có một bá hộ(21) mà phu nhơn bị bịnh nhức đầu trong
suốt bảy năm không thầy nào chửa khỏi. Jīvaka, trên đường đi học ở
Takkasilā trở về, ghé qua Sāketa , xin được tri cho bà. Ông chửa bà
khỏi và được thưởng 16 ngàn kahĀpana.
Sāketa được nói là Ayojjhā(22). Tuy nhiên cả hai nơi đều được
đề cập đến trong thời Phật. Rhys Davids luận rằng(23) hai nơi gần
nhau “như London và Westminster”. Sāketa nay được xác định là
Sujan Kot, trên sông Sai, trong quận Unao, tỉnh Oudh. Con sông
chảy ngang Sāketa là sông Sarayū chảy vô Gharghara, phụ lưu của
sông Hằng.
(1) (2)
D. ii. 146. J. iii. 270; cf. Mtu. i. 348, 349, 350, gọi đó
là kinh đô của Vua Sujāta thuộc dòng Sākya. Xem thêm Kumbha
Jātaka (J. ii. 13) nói rằng Sāketa là một trong những nơi rượu được
du nhập rất sớm ngay sau khi được Sura và Varuṇa khám phá. Theo
Mahānārada-Kassapa Jātaka (J. vi. 228), Sāketa--gọi là Sāketā--là
sanh quán của Bījaka trong thời cổ đại. Theo một truyền thuyết ghi
lại trong Mahāvastu mà E.J.Thomas đồng ý (op. cit. 16 f.), Sāketa là
quê quán của các vương tử (bị đài ra khỏi xứ và đến) kiến tạo
(3) (4)
Kapilavatthu. DhA. i. 386. Divyāvadāna
(211) giải thích một cách khác, liên quan đến sự lên ngôi của
(5) (6)
Mandhātā. p. 390; nhưng xem bên dưới.
(7) (8)
E.g., Vin. i. 253. Sn. vss. 1011-3.
(9)
M. i. 149. E.g., Vin. i. 88, 89, 270; iii. 212; iv. 63,
(10) (11)
120. S. iv. 374 ff. Vin. iv. 65, 228.
(12) (13)
S. i. 54. S. v. 73; xem thêm Kāḷaka Sutta,
(14) (15)
Jarā Sutta và Sāketa Sutta. A. ii. 24.
(16)
Ibid., iii. 169. E.g., S. v. 174, 298 f.; về Sāriputta xem
(17) (18)
thêm Vin. i. 289. Ibid., iv. 292.
A. iv. 427. Trong số các vị sống trong Sāketa có:
Jambugāmikaputta, Gavampati, Meṇḍasira, Uttara, Madhuvāseṭṭha
và con là Mahānāga, và Vishākhā. Trưởng lão Bhūta (q.v.) sanh ở
(19)
ngoại ô Sāketa. SnA. ii. 532 f.; cf. DhA. iii. 317 f. và
(20)
Sāketa Jātaka. E.g., AA. ii. 482; nhưng xem s.v. Cūla-
(21) (22)
Subhaddā. Vin. i. 270 f. CAGI. 405.

792

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

(23)
Bud. India, p. 39. Xem thêm Sāketa Sutta, Sāketa Jātaka,
Sāketapañha.

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED