Kosala
Nội dung từ điển
Magadha và gần Kāsī. Kosala đứng hàng thứ hai trong danh sách
của 16 xứ ngoại biên lớn (1). Vào thời Phật, quốc độ này do Vua
Pasenadi trị vì và sau đó là Vua Viḍūḍabha, Thái tử của Pasenadi.
Bấy giờ, Kosala bao gồm cả Kasī, vì đƣợc biết một làng của Kasī
đƣợc tặng làm của hồi môn khi Kosaladevī thành hôn với Vua
Bimbisāra của Magadha (2); Công chúa Kosaladevī là ái nữ của Vua
Mahākosala và là em gái của Pasenadi. Theo nhiều Jātaka, giữa
Kasī và Kosala có nhiều cuộc chiến dai dẳng (3). Hai bên chiếm qua
chiếm lại nhiều lần. Trong các vua chiến thắng của Kosala, có
Dabbasena (4), Dīghāvu (5), Vanka (6), và Kaṃsa; Kaṃsa đƣợc gọi
bằng vƣơng hiệu đặc biệt là ―Bāraṇasīggāha, (gaha là ngƣời gồm
thâu)‖ có thể là để ghi công ông chiến thắng toàn cõi Kasī. Kosala
cũng thƣờng tranh chấp với Benares, nhƣ dƣới triều của các Vua
Dīghiti (8), Mallika (9) và Chatta (10). Tuy nhiên, giữa Kosala và
Benares cũng có nhiều cuộc hôn nhơn hoà ái.
Lúc gồm thâu đƣợc Kasī, Kosala trở nên rất hùng mạnh
khiến các tranh chấp với Magadha không sao tránh khỏi. Hôn nhơn
giữa Bimbisāra và Kosaladevī có thể chỉ là một hình thức đồng minh
chánh trị. Do đó, sau khi Bimbisāra băng hà và Ajātasattu lên ngôi,
cuộc chiến giữa Magadha và Kosala lại nổi lên. Có lần Ajātasattu bị
bắt sống nhƣng đƣợc Pasenadi tha mạng và gả công chúa Vajirā cho
(12)
để hai quốc gia sống trong thanh bình. Về sau, khi chiếm đƣợc
dân Licchavī, Ajātasattu gồm thâu cả Kosala (13).
Kosala có lần (thế kỷ thứ 6 B.C.) tóm thâu Kapilavatthu (14).
Vào thời Phật, Sāvatthi là kinh đô của Kosala. Kinh thành
quan trọng thứ hai là Saketa; đƣợc biết Saketa có lúc làm kinh đô (15).
Ayojjhā trên bờ sông Sarayu, theo Rāmāyaṇa, có thời cũng rất quan
trọng, nhƣng đã thật sự suy tàn vào thế kỷ thứ 6 B.C. Sông Sarayu
chia Kosala làm hai phần; Uttara Kosala và Dakkhiṇa Kosala (16).
794
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Trong Kosala còn có sông Aciravatī (17) và Sundarikā (18). Thành
phố thƣờng đƣợc nói đến trong Kosala là: Icchānaṅgala (A. iii. 30,
341; iv. 340, etc.), Ukkaṭṭhā (D. i. 87), Ekasālā (S. i. 111), Opasāda
(M. ii. 164), Kesaputta của dân Kālāma (A. i. 188), Caṇḍalakappa
(M. ii. 209), Toraṇavatthu (S. iv. 374), Daṇḍakappa (A. iii. 402),
Nagaravinda (M.iii. 290) Naḷakapāna (A. v. 122; M. i. 462),
Nalandā (S. iv. 322), Paṅkadhā (A. i. 236), Venāgapura (A. i.
180), Veḷudvāra (S. v. 352), Sālā (M. i. 285, 400; S. v. 227),
Sālāvatika (D. i. 244), và Setavya (D. ii. 316) (19).
Chú giải có đƣa ra một giải thích khá ngộ nghĩnh về tên
Kosalā. Tƣơng truyền rằng Phụ vuơng của Mahāpanāda hứa sẽ
thƣởng cho ai làm chàng cƣời. Vô số thần dân bỏ công ăn việc làm
về triều thử tài. Nhƣng không ai thành công cho đến khi Sakka gởi
xuống một kịch sĩ của Thiên giới. Trên đƣờng trở về quê, dân chúng
thƣờng hỏi nhau bằng câu “Kacci bho kusalaṃ, kacci bho kusalaṃ.”
Vì chữ kusala đƣợc lập đi lập lại trong vùng nên vùng ấy đƣợc gọi là
Kosalā.
Phật có viếng Kosala nhiều lần, và nhiều giới luật đƣợc Ngài
chế ra tại đây (21). Đƣợc biết bố thí rất rộng rãi ở Kosala (22) nên ngƣời
ta nghĩ rằng đói khổ do thiên tai hạn hán hình nhƣ không thấy có
trong xứ này (23). Tuy nhiên Tăng chúng ở Kosala không đông, dầu
dấu chân du hành sống độc cƣ trong rừng rất nhiều (25). Bāvarī là
ngƣời Kosala nhƣng ông lại thích ẩn cƣ ở Dakkhiṇāpatha.
Sau khi Phật nhập diệt, uṇṇaloma của Ngài đƣợc tôn trí trong
một tháp ở Kosala (27).
Đƣợc biết ngƣời Kosala dùng đơn vị đo lƣờng lớn hơn đơn vị
đo lƣờng dùng ở Magadha: một pattha (đơn vị đo lƣờng mễ cốc hay
chất lỏng, bằng lối 0, 25 cân) ở Kosala bằng ba pattha ở Magadha (28).
Kosala thƣờng đƣợc nói chung với Kasī nên có tên Kāsi-
Kosala; Pasenadi là vua của Kāsi-Kosala (29) (cf. Ariga-Magadha).
Xem thêm s.v. Pasenadi.
(1)
E.g., A. i. 213; iv. 252, vân vân. (2)
J. ii. 237; iv. 342
f. (3)
Xem e.g., J. ii. 21 f.; iii. 115 f.; 211 f.; v. 316, 425.
(4)
J. iii. 13. (5)
Ibid., 211 f. (6)
Ibid., 168. (7)
J. ii. 403; v. 112. (8)
J. iii. 211
f.; Vin. i. 342 f. (9)
J. ii. 3. (10)
J. iii. 116.
(11)
E.g., ibid., 407. (12)
Chi tiết, xem Ajātasattu.
795
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
(13)
Xem Vincent Smith, op. cit., 32 f. (14)
Sutta Nipāta (vs. 405) nói rằng sanh quán của Phật thuộc dân Kosala;
xem thêm A. i. 276 nói rằng Kapilavatthu thuộc địa phận Kosala. Ở
nhiều kinh sách khác, Pasenadi đƣợc biết có tuyên bồ rằng “Bhagavā
pi Kosalako, aham pi Kosalako.” (15)
J. iii. 270; Mtu. i.
348. (16)
Law: Geog., p. 6. (17)
D. i. 235.
(18)
S. i. 167; SN. p. 97; nhƣng xem M. i. 39 trong ấy sông
đƣợc gọi tên Bāhukā. (19)
Mtu. có thêm Droṇavastuka (iii.
377) và Mārakaraṇḍa (i. 317). (20)
E.g., SNA. ii. 400 f.; DA.
i. 239 f. (21)
Xem Vinaya Index, s.v. Kosala. (22)
SA. i. 221. (23)
Xem J. i. 329. (24)
Xem
e.g., SA. i. 225. (25)
VT. i. 225. (26)
SN. v. 976.
(27)
Bu. xxviii. 9. (28)
SNA. ii. 476. (29)
E.g., A.
v. 59.
Nguồn và dẫn chiếu
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iii. 30
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 276
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 213
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 188
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. iii. 402
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. v. 122
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. v. 59
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 236
-
Aṅguttara Nikāya
— CANON_NIKAYA A. i. 180
-
Buddhavaṃsa
— CANON_KHUDDAKA Bu. xxviii. 9
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. i. 87
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. i. 244
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 316
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. i. 235
-
Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DA. i. 239 f.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 211 f.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 116
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 3
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 270
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 21 f.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 237
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. i. 329
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 13
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. ii. 403
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. ii. 164
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. i. 285
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. i. 39
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. i. 462
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M. ii. 209
-
Majjhima Nikāya
— CANON_NIKAYA M.iii. 290
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. i. 111
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. iv. 374
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. v. 227
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. v. 352
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. iv. 322
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. i. 167
-
Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SA. i. 221
-
Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SA. i. 225
-
Sutta Nipāta
— CANON_KHUDDAKA SN. v. 976
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. ii. 400 f.
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. ii. 476
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. i. 342 f.

Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn