Licchavī

Licchavī.—Một dòng tộc hùng mạnh của Ấn Độ vào thời Phật tại
thế. Họ là Sátđếlỵ nên được chia phần xá lợi Phật (1). Họ là một
thành phần của liên minh Vajji và được gọi là người Vajji (q.v.). Họ
có kinh đô riêng, Vesāli. Họ nổi tiếng là rất đoàn kết; nếu có một
Licchavī bị bịnh, các Licchavī khác đều đến thăm; nếu một nhà
Licchavi có lễ, toàn tộc đến dự; nếu có thượng khách đến kinh thành
họ, tất cả dân trong thành đến mừng (2). Họ đẹp người, ăn mặc màu
rực rỡ, đi xe sơn phết sặc sỡ (3). Phật có lần ví họ như chư Thiên
trên cõi Tāvatiṃsa (4).
Tuy vậy, người Licchavī không phải là dân giàu sang chỉ biết
hưởng thụ. Trái lại, họ sống trên giường rơm (5) và làm việc rất
chuyên cần (6). Họ thọ trì bảy pháp (aparihānīyadhammā) do Phật
chỉ dạy tại điện Sārandada: luôn luôn tụ họp đông đảo với nhau; tụ
họp trong niệm đoàn kết, giải tán trong niệm đoàn kết, và làm việc
trong niệm đoàn kết; sống đúng với truyền thống của dân Vajjī; tôn
sùng, kính trọng, các bậc trưởng lão Vajjī; không bắt cóc và cưỡng ép
những phụ nữ; đảnh lễ, cúng dường các tự miếu của Vajjī; che chở,
bảo hộ đúng pháp các vị Alahán ở tại Vajjī (7).
Thanh niên Licchavī thiện xảo với cung tên; chuyện kể (8)
họ đi từng đoàn đông đảo trong Mahāvana với cung tên sẵn sàng và
chó săn chạy quanh. Họ giỏi võ thuật, có “tinh thần thể thao”; tuy
nhiên Trưởng lão Mahānāma (9) lại bạch Phật rằng “những thanh
niên Licchavi này hung bạo, thô ác, ngạo mạn. Các đồ vật cúng
dường gia đình gởi như mía, táo, bánh ngọt, kẹo đường, họ cướp giựt
và ăn; họ đánh sau hông các nữ nhơn, thiếu nữ các gia đình.” Gian
dâm là một tội nặng đối với người Licchavī; nữ nhơn gian dâm có thể
bị đập chết (10).
Người Licchavī rất sùng tín và trân quý Phật (11). Ngay như
các thanh niên mà Trưởng lão Mahānāma than phiền như nói trên
“cũng đứng yên lặng hầu hạ Thế Tôn” (12). Trong Vesāli có nhiều
đền thờ, như Cāpāla, Sattambaka, Bahuputta, Gotama,
Sārandada, và Udena (13). Theo Buddhaghosa (14), các đền này
trước đây là đền thờ Dạxoa được biến thành tự viện Phật giáo. Kinh
sách (15) cũng không giấu giếm rằng Vesāli từng là trung tâm của
đạo Jain. Phật du hành đến Vesāli ba lần (16) và trú tại

437

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Kūṭāgārasālā trong Mahāvana. Tại đây, Ngài tiếp nhiều đoàn
người Licchavī đến yết kiến. Do đó mới có chuyện họ làm ồn ào
khiến nhiều Trưởng lão phải vô rừng Gosiṅgasāla gần đó để tịnh cư.
Có lần Phật được người Licchavī thỉnh đến điện Sārandada để thảo
luận về sự hiện hữu của năm châu báu ở đời (18). Nhiều người
Licchavī ưu thắng đến yết kiến Phật để được chỉ giáo, như
Mahānāma, Siha, Bhaddiya, Sāḷha, Abhaya, Paṇḍitakumāra,
Nandaka, Mahāli, và Ugga. Nhiều nam nữ Licchavī gia nhập Tăng
Đoàn, như kỹ nữ Ambapāli, Jentī, Sihā, và Vāsiṭṭhī, hoặc
Añjanavaniya, Vajjiputta và Sambhūta (19). Tuy nhiên cũng có
nhiều người Licchavī không theo giáo pháp của Phật. Kinh văn (20)
có nói đến 500 người Licchavī cùng đi với Ni kiền tử Saccaka đến
viếng Phật ở Mahāvana không đảnh lễ Ngài như bậc Đạo sư của
mình mà chỉ cung kính như một khách quý.
Người Licchavī rất được ngưỡng mộ vì có một hệ thống hành
chánh cộng hoà, trong ấy các người đứng đấu được gọi là rājā (21).
Các rājā luôn luôn họp bàn để quyết định chánh sự (của quốc gia)
hay tư sự (của dân); họ bỏ hết tư việc để đến họp tại Santhāgārasāla
(22) mổi khi nghe tiếng trống mời gọi. Họ cũng họp bàn các vấn đề
liên quan đến tôn giáo (theo lời của Siha). Thủ tục họ dùng (23)
giống như thủ tục dùng trong lễ truyền cụ túc giới cho tỳkheo (24).
Ngoài các rājā, còn có các uparāja, senāpati và bhaṇḍāgārika. Tội
trạng luôn luôn được xét bởi các Vinicchayamahāmatta (người điều
tra), Vohārika (luật sư), Suttadhara (chuyên gia về phong tục),
Aṭṭhakulaka (hội đồng toà án), Senapati, Uparājā, và Rājā; Rājā là vị
tuyên án theo paveṇipotthaka (26).
Trên phương diện ngoại giao, người Licchavī thân thiện với
Bimbisāra, Vua xứ Magadha và với Pasenadi, vua xứ Kosala (27).
Chung chung, họ cũng giao hoà với dân chúng Malla, dầu câu
chuyện của Bandhula (q.v.) cho thấy có một số tị hiềm xảy ra cho
hai dân tộc.
Sau khi Vua Bimbisāra băng hà, Vua Ajātasattu muốn tiêu
diệt dân chúng Licchavī để mở mang bờ cõi và cũng vì sợ người anh
nuôi là Abhayarājakumāra (q.v.) có máu Licchavi. Buddhaghosa
(28) lại nói rằng vì hai bên tranh giành cây hương liệu
(?gandhabhaṇḍa) trôi trên dòng sống kiểm soát bởi đôi bên.

438

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Ajātasattu cử Đại thần Vassakāra đến thỉnh ý Phật về sác xuất thắng
trận; Phật bảo ngày nào dân chúng Licchavī còn đoàn kết ngày ấy
khó ai thắng nổi họ (29). Ajātasattu tìm cách ly gián họ nhờ tài của
Vassakāra (30) và chiếm Vesāli dễ dàng (31). Được biết bấy giờ
người Licchavī đã vui thú với gối êm, ngũ say và các xa hoa rồi (32);
ngoài ra, Vesāli của họ đã bị hạn hán và bệnh tật tàn phá trước đó.
Chú giải (33) có câu chuyên về nguồn gốc thần bí của người
Licchavi như sau:Hoàng hậu của Vua trị vì Benares hạ sanh một khối
thịt mà các cung nữ đem thả trôi trên sông Hằng trong một cái hòm
kín có vương hiệu của nhà vua do một chư Thiên khắc. Hòm được
một ẩn sĩ vớt và thai bào được nuôi dưỡng đến lúc nở thành hai ấu
nhi, một nam một nữ. Hai ấu nhi có da mỏng và trong (līnāchavī)
tưởng chừnh như chúng không có da (nicchavi); do đó chúng được
gọi là Licchavī. Lúc lên 16, dân trong làng làm đám cưới cho hai trẻ
và xin được triều đình cấp cho đất đai lập nên xứ Vajji. Họ song
sanh 16 lần nên phải nới rộng vùng đất mình liên tục; do đó thành
của họ được gọi là Visālā hay Vesāli.
(1) D. ii. 165; Mtu. i. 283, etc. nói rằng họ thuộc dòng tộc
Vāśisṭha; cp. Malla (q.v.) được gọi là Vāseṭṭha. (2) DA. ii.
519. (3) D. ii. 96; A. iii. 239; cp. Mtu. i. 259. (4)
D. ii 96; thêm DhA. iii. 280. (5) S. ii. 267 f. (6)
Chú giải nói họ là những tay cung thiện xạ. (7) D. ii. 73
f.; A. iv. 15 f. (8) Ibid., iii. 76. (9) A. iii. 76,
Lalitavistara còn nói nặng hơn. (10) Vin. iv. 225.
(11) Có lần 500 Licchavī mỗi người dưng đắp cho Bàlamôn
Piṅgiyāni một thượng y vì Tôn giả đã nói kệ tán thán Phật (A. iii.
239). (12) A. iii. 76. (13) Xem chi tiết trong s.v.
(14) E.g., UdA. 322 f. (15) Xem chi tiết
trong s.v. (16) Phật đến lần đầu tiên để giải trừ sự sợ
hãi vì hạn hán, bệnh thời khí và ma quỷ. Có lẽ vì vậy mà người
Licchavī biết ơn Ngài. (17) E.g., A. v. 133 f.
(18) A. iii. 167 f. (19) Xem chi tiết
trong s.v. (20) M. i. 229; MA. i. 454 có nói lý do tại
sao. (21) Mtu. i. 271 nói có 68 ngàn rājā ở Vesāli; các
Jātaka (i. 504 và iii. 1) nói có 7707; xem thêm DhA. iii. 436.
(22) DA. ii. 517 f. (23) Xem D. ii. 76 f. nói

439

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


rằng Phật chỉ thị chư tỳkheo hành trì như người Licchavī.
(24) Xem Vin. i. 56 (VT. i. 169 f.). (25) J. iii. 1.
(26) DA. ii. 519. (27) Xem e.g., M. ii.
101, trong ấy Pasenadi tuyên bố như vậy. (28) DA. ii.
526 f.; AA. ii. 705; là cảng Pāṭaligāma? xem UdA. 408. (29)
D. ii. 72 ff. (30) Xem chi tiết trong s.v. Vassākāra.
(31) DA. ii. 524. (32) S. ii. 268; xem thêm
DhA. iii. 280 nói rằng họ tranh nhau vì một nữ nhơn; cp. Sp. i. 284.
(33) MA. i. 258; KhpA. etc.; về chuyện đầy đủ của
Licchavī, xem Law, Kṣatriya Clans in Buddhist India, pp. 1 ff.

Litta Jātaka (N0. 91).--Chuyện Chơi Súc Sắc Ngộ Độc. Một
thời, Bồ Tát sanh làm người chơi súc sắc đánh với một tay cờ bạc lừa
đảo; mỗi khi thấy mình thua, tay lừa đảo này bỏ súc sắc vô miệng nói
là mất rồi xoá bàn chơi và bỏ đi. Để trừ kẻ gian, người chơi súc sắc
phết thuốc độc lên con súc sắc và phơi khô. Tên lừa đảo giở trò gian
lận như trước và bị thuốc độc gây đau đớn thống khổ. Người chơi
súc sắc chửa cho tên lừa đảo và dạy cho một bài học.
Chuyện kể về một số tỳkheo thọ dụng sự vật cúng dường
không suy nghĩ (1).
(1) J. i. 379.

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED