Kapilavatthu

Kapilavatthu.--Thủ đô của dân tộc Sākya (q.v.) do các con của
Vua Okkāka xây dựng trên trú xứ của Trƣởng lão Kapila (Xem
Kapila [3]) (1). Gần thủ đô là Vƣờn Lumbinī (q.v.) nơi Bồ Tát đản
sanh; vƣờn là một trong bốn thắng tích của Phật tử hành hƣơng. Gần
thủ đô có sông Rohiṇī làm ranh giới giữa hai nƣớc Kapilavatthu và
Koliya (2). Vào thế kỷ thứ 6 trƣớc Công nguyên, Kapilavatthu là một
cộng hòa do Vua Suddhodana trị vì. Mọi việc hành chánh, tƣ pháp
và nhiều vấn đề quan trọng khác đều đƣợc thảo luận trong
Santhāgārasālā (1). Tại đây Viḍūḍabha đƣợc dân chúng Sākya tiếp
đón trịnh trọng (4). Thủ đô có thành cao 18 cubit (5). Từ thủ đô đến
sông Anomā, đoạn đƣờng mà Thái Tử Gotama ra đi lúc ly gia, dài 30
do tuần (6). Thủ đô cách Rājagaha 60 lý; sau khi giác ngộ Phật dùng
con đƣờng này để trở về thăm thân tộc. Cùng đi với Ngài có 20 ngàn
tỳkheo và Kāludāyī làm ngƣời hƣớng đạo.
Phật và Tăng Đoàn trú tại Nigrodhārāma gần kinh đô, và
trong một buổi họp mặt với thân nhơn, Ngài thi triển
Yamakapāṭhihāriya để mọi ngƣời thấy thần thông của Ngài, nhƣ
Ngài từng làm dƣới chân núi Gaṇḍamba (7). Trong dịp này Ngài còn
thuyết Vessantara Jātaka. Hôm sau Ngài vô kinh thành khất thực
khiến vua cha rất đổi ngạc nhiên. Khi đƣợc giải thích đó là tập tục
của các Phật, vua cha đắc Sơ quả; ông bèn thỉnh Phật và Tăng già vô
cung cúng dƣờng trai ngọ. Sau khi thọ thực xong Ngài thuyết kinh vì

589

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

các nữ nhơn trong cung, chỉ trừ Rāhulamātā không có đến nghe.
Hết bài kinh, Vua Suddhodana đạt quả Tƣđàhàm và Bà Mahā-
Pajāpatī quả Dự lƣu. Sau đó Phật đến viếng Rahūlamātā và thuyết
kinh Candakinnara Jātaka. Hôm sau Ngài tuyền giới cho Nanda
và bảy ngày sau cho Rāhula (8). Vì sự truyền giới cho Rāhula và theo
lời yêu cầu của vua cha, Phật chế ra giới luật không đƣợc truyền giới
cho ai không có phép của cha mẹ nếu họ còn sanh tiền. Vào ngày
thứ tám, Phật thuyết kinh Mahādhammapāla Jātaka và vua cha
chứng quả Anahàm. Xong, Phật trở về Rājagaha. Trên đƣờng về,
Phật dừng chân lại Anupiyā truyền giới cho Ānanda, Devadatta,
Bhagu, Anuruddha, và Kimbila. Trong lần viếng thăm
Kapilavatthu này, có 80 ngàn ngƣời thuộc 80 ngàn gia đình Sākya gia
nhập Tăng Đoàn (9). Chú giải Buddhavaṃsa (10) nói rằng trong chuyến
thăm này, Phật có thuyết kinh Buddhavaṃsa theo lời yêu cầu của
Sāriputta. Không biết chắc Phật viếng Kapilavatthu bao nhiêu lần,
chỉ biết nhiều lần nhƣ nhƣng kinh sách đẫ dẫn. Ngoài lần đầu tiên
nói trên, có hai lần rất đáng ghi nhớ. Một lần Ngài về để giải hòa hai
dân tộc Sākya và Koliya (đều là thân thích của Ngài) trong cuộc
chiến dành nƣớc sông Rohiṇī; trong dịp này Ngài thuyết các kinh
Bổn sanh Phandana, Daddabha, Laṭukika, Rukkhadhamma, và
Vaṭṭaka, và Attadaṇḍa Sutta. Hoan hỷ với sự can thiệp của Phật,
mỗi bên cho 250 thanh niên gia nhập Tăng Đoàn, và Ngài thay phiên
đi cùng các tân đệ tử khất thực trong Kapilavatthu và thủ đô của
Koliya (11). Trong lần này, hình nhƣ Ngài an trú tại Mahāvana chớ
không phải trong Nigrodhārāma. Lần viếng đáng lƣu ý khác là khi
Kapilavatthu bị Vua Viḍūḍabha (q.v.) chiếm để trả thù sự thoá mạ
của dân Sākya. Ba lần Viḍūḍabha đến, ba lần ông thấy Phật ngồi
ngoài cổng thành Kapilavatthu dƣới gốc cây không có bóng mát.
Gần đó có cây cổ thụ đầy bóng nhƣng thuộc địa phận của Viḍūḍabha;
Viḍūḍabha thỉnh Phật sang, nhƣng Ngài thƣa rằng: ―Thƣa Quân
vƣơng, hãy để cho bóng của thân thích tôi che mát tôi.‖ Ba lần,
Viḍūḍabha phải rút quân. Nhƣng đến lần thứ tƣ, Phật dùng thiên
nhãn nhìn thấy rõ số phận của dân tộc Sākya rồi nên không can thiệp
nữa (12).
Phật còn viếng Kapilavatthu nhiều lần nữa. Có lần Ngài
thuyết Kaṇha Jātaka (13). Nhiều ngƣời Sākya đến yết kiến Ngài tại
hai nơi Nigrodhārāma và Mahāvana; trong số khách này có

590

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

Māhānāma (14), Nandiya (15), Vappa (16), và có thể cả Sārakāṇi (17)
nữa.
Trong một lần viếng Kapilavatthu, Phật đƣợc thỉnh an trú
đầu tiên trong một giảng đƣờng (18) do dân Sākya mới cất để dân địa
phƣơng đƣợc hƣởng an lạc lâu dài. Phật đến an trú và thuyết kinh
Sekha (19) đến quá khuya. Mệt mỏi, Ngài bảo Moggallāna (bản Việt
ngữ của HT. Thích Minh Châu, 1992 ghi là Ānanda) thuyết tiếp để
Ngài nghỉ ngơi. Đƣợc biết lúc bấy giờ, dân chúng Sākya trang hoàng
kinh thành bằng đèn hoa rực rỡ cả một vùng rộng một do tuần và im
lặng trong lúc Phật an trú tại giảng đƣờng.
Lo lắng về sự huyên náo gây ra bởi các tân thọ tỳkheo, Phật
tìm cách tạo sự khâm phục của họ để dễ bề dạy bảo. Đƣợc Thiên chủ
Sahampati đến yết kiến và khuyến khích, Ngài trở về Nigrodhārāma,
và tại đây, Ngài thị hiện thần thông; tiếp theo Ngài thuyết về đời sống
của Thánh giả (20).
Có lần đến Kapilavatthu sau khi khất thực giữa dân chúng
Kosila, Phật bảo Mahānāma tìm một chỗ nghỉ đêm, nhƣng không tìm
đâu ra, nên Ngài phải trú tại am thất của Bharaṇḍu, ngƣời Kālāma
(21)
. Một lần khác Phật đến Kapilavatthu dƣỡng bệnh (22).
Không phải tất cả các thân thích trong dòng tộc Sākya có đức
tin nơi Phật dầu đã thấy thần thông của Ngài. Ví nhƣ Daṇḍapānī
đến viếng Phật với gậy cầm tay và hỏi Phật có quan điểm nào và
giảng thuyết những gì? Sau khi nghe Phật giải thích, Daṇḍapānī lắc
đầu, liếm lƣỡi, với trán nổi lên ba đƣờng nhăn, chống gậy ra đi. Còn
những vị khác, nhƣ Kāla-Khemaka và Ghaṭāya, tín thọ và công phu
cúng dƣờng Tăng Đoàn; họ cất sàng toạ cho tỳkheo trú trong
Nigrodhārāma (24).
Tại Kapilavatthu Phật đã truyền giới cho 10 ngàn gia chủ
bằng nghi lễ Thuận lai “ehi-bikkhu-pabbajā” (25).
Mahānāma (q.v.) là ngƣời đến yết kiến Phật nhiều lần nhứt
lúc Ngài trú tại Kapilavatthu, và vì ông Phật thuyết kinh
Cūḷadukkhakkhandha (26).
Dakkhiṇāvibhaṅga Sutta đƣợc thuyết vì có Mahāpajāpatī-
Gotamī đến yết kiến Phật. Ngoài những ngƣời kẻ trên và phụ mẫu
của Ngài, Phật chỉ còn đến viếng một ngƣời thân nữa sống trong
Kapilavatthu là Thích nữ Kāligodhā mà thôi (27).
Dân sống trong Kapilavatthu đƣợc gọi là Kapilavatthavā (28).

591

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

Từ Kapilavatthu có con đƣờng đi thẳng đến Vesāli (29); con
đƣờng Aḷaka-Sāvatthi (30) đi ngang qua Kapilavatthu mà đệ tử của
Bāvarī từng dùng.
Ngoài Kapilavatthu có ngôi rừng Mahāvana chạy dài lên
đến Hy Mã Lạp Sơn và ra tới biển ở phía bên kia (31).
Kapilavatthu (32) không đƣợc Ānanda đề nghị nhƣ một kinh
thành lớn xứng đáng để Phật nhập diệt (32). Nhƣng sau khi Ngài
Nípbàn, xá lợi của Ngài đƣợc chia cho Kapilavatthu và đƣợc tôn trí
trong bảo tháp xây ngay trong thành; tấm thảm Ngài dùng cũng đƣợc
tôn trí tại bảo tháp này (34).
Trong Kinh điển Bắc tông, Kapilavatthu đƣợc gọi là
Kapilavastu, Kapilapura và Kapilāvhayapura (35). Theo Dulva (35)
kinh thành nằm trên bờ sông Bhagīrathī.
Vị trí của Kapilavatthu hiện nay chƣa đƣợc xác định rõ ràng,
dầu rằng có chứng tích khắc trên hai cột Lumbinī và Niglīva do Vua
Asoka dựng trƣớc đây. Ngài Huyền Trang (37) nói chỗ của kinh thành
xƣa nay chỉ là một vùng hoang dã. Có ý kiến cho rằng làng Piprāwā
hiện nay (nổi tiếng về bình bông) là chỗ của thành cũ (38). Nhiều ý
kiến khác, kể cả Rhys Davids, nói có hai thành, một cổ một tân, đƣợc
xây dựng sau cuộc xâm chiếm của Viḍūḍabha; làng cổ mang tên
Tilaura Kot. Nhƣng thuyết hai Kapilavatthu đã bị bác bỏ (39).
(1)
J. i. 15, 49, 50, 54, 64, vân vân; xem thêm Divy 548, và
Buddhacarita I. v. 2. (2)
DhA, iii, 254. (3)
D. i. 91;
J. iv. 145. (4)
J. iv. 146 f. (5)
J. i. 63; theo Mtu
(ii. 75) có bảy tƣờng. (6)
J. i. 64. (7)
J. i. 87 ff.;
chuyến đến Kapilavatthu này là đề tài của một cảnh đƣợc mô tả trong
phòng xá lợi của Mahā-Thūpa (Mhv. xxx. 81). (8)
Cũng xem
Vin. i.82. (9)
Vin. ii. 180; DhA. i. 112; iv. 124, vân vân.
(10)
BuA. 4; Bu. p. 5 f. (11)
J. v. 412 ff.;
Sammodamāna Jātaka hình nhƣ cũng đƣợc thuyết liên quan đến sụ
tranh chấp này (J. i. 208). (12)
J. iv. 152. (13)

J. iv. 6 ff. (14)
S. v. 369 f.; A. iii. 284 f.; iv. 220 f; v. 320
f. (15)
S. v. 403 f.; 397 f.; A. v. 334 f. (16)

A. ii. 196.; (17)
S. v. 372. (18)
MA. ii. 575.
(19)
M. i. 353 ff. (20)
S. iii. 91 f.; Ud. 25. (21)

A. i. 276 f. (22)
A. i. 219. (23)
M. i. 108 f.; đó là
dịp để thuyết kinh Madhupiṇḍika. (24)
M. iii. 109.

592

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli

Thấy các sàng toạ này, Phật thuyết kinh Mahāsuññātā.
(25)
Sp. i. 241. (26)
M. i. 91 f. (27)
S. v. 396.
(28)
E.g., S. iv. 182. (29)
Vin. ii. 253.
(30)
Sn. p. 194. (31)
MA. i. 449; UdA. 184; Sp. ii.
393. (32)
D. ii. 146. (33)
Ibid., 167; Bu. xxviii. 2.
(34)
Bu. xxviii. 8. (35)
E.g., Lal. p. 243, 28;
Buddhacarita (I.v. 2) gọi đó là Kapilasyavastu. (3 6)
Rockhill, p. 11. (37)
Beal. ii., p.13 f. (38)
E.g.,
Fleet. J.R.A.S. 1906, p. 180; CAGI. 711 f. (39)
J.R.A.S.
1906, pp. 453, 553. Xem thêm tài liệu của Mukherji về Kapilavastu
trong ERE.

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED