Meṇḍaka

Meṇḍaka.—Gia chủ rất giàu có ở Bhaddiyanagara trong xứ
Aṅga. Ông là cha của Bá hộ Dhanañjaya và là ông nội của Nữ đại
thí chủ Visakhā. Ông làm một trong năm chủ ngân khố của Vua
Bimbisāra. Lúc Phật viếng Bhaddiya, Meṇḍaka và Visākhā thỉnh
Ngài và chư tỳkheo tuỳ tùng về nhà thọ trai. Sau khi nghe lời tuỳ hỷ
của Phật, ông đắc quả Dự lưu (1). Truyền thuyết nói rằng (2) lúc ông
đến vựa lúa nhà sau khi cử hành lễ tắm xong, mưa lúa rơi xuống đầy
bồ. Phu nhơn ông, Bà Candapadumā, chỉ cần nấu một nồi cơm và
một nồi cà ri là đủ để bà bố thí cho bất kỳ ai đến nhận; nồi không bao
giờ cạn nếu còn người đến. Dhanañjaya chỉ cần để trong túi một
ngàn đồng là đủ để bố thí cho mọi người, và tiền sẽ đầy túi trở lại vào
cuối ngày. Nàng dâu Sumanadevī chỉ cần một thúng bốn doṇa lúa là
đủ để phân phối cho các gia nhơn dùng trong sáu tháng, và thúng lúa
không bao giờ hết. Nô tỳ Puṇṇaka của Meṇḍaka cày ruộng bằng
cày vàng; mỗi luống ông cày qua, ba luống khác xuất hiện hai bên,
mỗi luống rộng một ammaṇa. Năm vị vừa kể được xem như may
mắn nhứt (Pañcamahāpuñña). Nghe kể, Vua Bimbisāra cử Đại thần
Bhaddhiya và đạo hùng binh đến nơi cho rõ thực hư.
Lúc Phật rời Bhaddhiya du hành qua Anguttarāpa, Meṇḍaka
ra lệnh cho gia nhơn đem theo thực phẩm thượng vị và sữa tươi để
Phật và chư tỳkheo tuỳ tùng dùng. Thoạt tiên chư tỳkheo không dám
nhận; nhưng Phật cho phép (2).
Meṇḍaka được gọi như vậy (“Trừu đực”) vì trong vườn rộng
tám karīsa sau nhà ông có nhiều trừu; có con lớn như voi, ngựa hay
bò mộng. Mỗi khi Meṇḍaka muốn có thực phẩm, y, hay tiền, ông chỉ
cần đưa vô miệng trừu cuộn chỉ màu để trừu kéo chỉ ra, và chỉ ra tới
đâu vật thực ra tới đó (4).
Ông được những thần thông nói trên nhờ công đức ông lập
trong các tiền kiếp. Vào thời Phật Vipassī, ông làm gia chủ Avarola,
từng xin chú có cùng tên Avarola để được phụ kiến tạo Gandhakuṭi
cúng dường Phật, nhưng chú ông không cho; do đó ông xây Tượng
Đường (Elephant Hall—Kuñjarasālā) đối diện GandhakuṤi. Giữa
Tượng Đường có sảnh nạm ngọc và sàng toạ thuyết pháp với bệ gác
chơn; sàng toạ và bệ được kê trên chơn chạm hình trừu bằng vàng.


296

Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli


Trong lễ lạc thành, ông dưng y lên 680 vạn tỳkheo trong bốn tháng;
mỗi y giá trăm ngàn đồng.
Một hôm, trên đường vô triều, ông gặp vi tế sư nói rằng nạn
đói sẽ xảy ra trong ba tháng. Ông thâu gom lúa dự trữ. Nạn đói đến,
ông và gia đình sống nhờ vào số lúa dự trữ, nhưng sau cùng vẫn
thiếu,. Gia nhơn phải lên núi tìm thức ăn, chỉ còn lại nhà có ông, bà,
con trai, con dâu, và một nô tỳ. Một hôm, bà nấu một naḷi cơm để
chia cho năm người. Bấy giờ có vị Phật Độc giác đến khất thực, cả
nhà cúng dường hết năm phần cơm với lời nguyện. Sau khi Phật ra
đi, Meṇḍaka đói bụng và hỏi bà chớ còn miếng cơm nào dính nồi
không? Bà trở xuống bếp và thấy nồi đầy cơm gạo thơm. Từ dạo ấy,
nhà ông bà không bao giờ thiếu thực phẩm (5). Và cũng nhờ đó, tất
cả năm người trong nhà được phước báu và thành Pañcamahāpuñña
nói trên.
Meṇḍaka có người cháu nội tên Uggaha (q.v.).
(1) DhA. i. 384 ff.; trước đây ông theo ngoại đạo; các ngoại đạo
tìm cách cản ông viếng Phật, nhưng không được; AA. i. 219 f.
(2) Vin. i. 240 f.; xem thêm PSA. 509; DhA. iii. 372 f.; Vsm.
383; chuyện có đôi chút khác biệt. (3) Vin. i. 243 ff.
(4) PSA. 504; BuA. 24. (5) DhA. iii. 363 ff.;
nhưng DhA. iv. 203 lại nói rằng vào thời Phật Vipassī ông Meṇḍaka
được gọi là Aparājita. Ông là cháu của Aparājita, người mà trong
hiện kiếp là Jotiya-seṭṭhi (Xem thêm Divyāvadāna, pp. 123 ff., 131
ff.).

Publication: PUBLISH_NORMAL

Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH

Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED