Vương quốc Kosala
Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn
Kosambī
PERSON
Mapping: UNRESOLVED
Evidence: A
ID: ppn_7e18843a8072442f3aac
Nội dung từ điển
Kosambī.—Kiêuthƣởngdi. Thủ đô của các Vatsa hay Vaṃsa (1).
Vào thời Phật nhà vua trị vì thủ đô này là Parantapa rồi kế đến là
Udena (q.v.), con của ông (2). Kosambī phải là một thủ đô quan trọng
lắm nên mới đƣợc Tôn giả Ānanda bạch Phật đến đó nhập Nípbàn (3).
Kosambī còn là một điểm dừng chân quan trọng của hai con đƣờng
đến từ Kosala ở phía Nam và Magadha ở phía Tây (4). Thành phố
cách Benares 30 dặm bằng đƣờng thủy (5). Từ Rājagaha đến
Kosambī ngƣời ta thƣờng đi ngƣợc sông lên (6), dầu rằng hình nhƣ có
790
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
con đƣờng đất nối liền hai thành phố này ngang qua Anupiya (7).
Sutta Nipāta (8) có nói đến con đƣờng từ Mahissati đi Rājagaha
ngang qua Kosambī, với các điểm dừng chân sau: Ujjeni,
Gonaddha, Vedisa, Vanasavhya, Kosambī, Sāketa, Sāvatthi,
Setavyā, Kapilavatthu, Kusinārā, Pāvā, Bhoganagara, và Vesāli.
Gần Kosambī có vƣờn Udena, Udakavana, nơi mà Ānanda
và Piṇḍola-Bhāradvāja thuyết pháp hai lần cho các nữ nhơn trong
cung của Udena (9). Phật có đến trú trong rừng Siṃsapā ở Kosambī
một lần (10). Mahā Kaccāna cũng có đến Kosambī và trú trong rừng
sau khi dự Kết tập lần đầu tiên (11).
Vào thời Phật, tại Kosambī có bốn tịnh xá thuộc Tăng Đoàn:
Kukkuṭārāma, Ghositārāma, Pāvārika-ambavana (ba tịnh xá này
do Kukkuṭa, Ghosita và Pāvārika là ba công dân thù thắng của
Kosambī cúng dƣờng), và Badarikārāma. Phật có đến an trú cũng
nhƣ thuyết pháp tại các tịnh xá này nhiều lần (12).
Đặc biệt, Phật an cƣ kiết hạ lần thứ chín tại Kosambī. Trong
lúc đi đến đây, Ngài có ghé qua Kammāssadamma và đƣợc Du sĩ
Māgandiya đề nghị gả con gái mình là Māgandiyā (xem
Māgandiya Sutta). Dĩ nhiên Phật khƣớc từ và do đó Māgandiyā
đem lòng oán hận. Sau khi vào cung làm hậu của Vua Udena,
Māgandiya tìm mọi cách để trả thù Phật; nàng còn tìm cách ám hại
chánh hậu Sāmavatī vì bà là đệ tử của Phật (13).
Một thời, có nhiều tỳkheo ở Kosambī gây chia rẽ. Khi đƣợc
bạch trình, Phật khuyên các tỳkheo nên hành trì hoà ái, nhƣng không
đƣợc nghe. Phật phải ra công khuyên giải một lần nữa bằng cách kể
chuyện Vua Dīghiti ở Kosala, nhƣng cũng không thành; có tỳkheo
còn yêu cầu Ngài đừng xen vào nội bộ họ. Buồn chán, Ngài bỏ
Kosambī đi du hành qua Bālakaloṇakāragāma và
Pācīnavaṃsadaya, rồi vô rừng Pārileyyaka sống độc cƣ và sau đó
về thẳng Sāvatthi. Dân chúng ở Kosambī rất bất mãn các tỳkheo
này nên quyết không trân trọng kính chào các vị ấy, cũng không cúng
dƣờng vật và thực khi họ đến nhà, để rồi họ phải ra đi, hoặc hoàn tục,
hoặc cầu hoà với bậc Ðạo Sƣ. Vì sức ép, các tỳkheo Kosambī hối
hận tìm đến Phật ở Sāvatthi để sám hối và nguyện hành trì hoà ái
(xem Kosambī Jātaka).
Các Chú giải nói rằng sở dĩ Kosambī đƣợc gọi nhƣ vậy vì
kinh thành đƣợc thiết lập gần trú xứ của Hiền nhơn Kusumba (v.l.
791
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Kusumbha) (15). Còn một thuyết khác (16) giải thích rằng ở Kosambī
có nhiều cây margossa (Kosambarukkhā).
Ở Kosambī có Bakkula là con của một chủ ngân khố (17).
Vào thời Phật có một Xà vƣơng sống gần bến phà ở Kosambī; Xà
vƣơng là hiện thân của một thuyền trƣởng ở kiếp trƣớc. Sāgata
chuyển hoá đƣợc Xà vƣơng và trở thành thù thắng (18). Kosambī còn
có Rujā, con gái của một chủ ngân khố (19), Citta-paṇḍita (20), và Vua
Kosambaka (q.v.).
Vào thời Vajji dị giáo, lúc các tu sĩ Vajji ở Vesāli muốn tẩn
xuất Yasa Kākaṇḍakaputa, Dạxoa bay đến Kosambī và từ đó
truyền tin đến các tỳkheo chánh thống trong nhiều trung tâm khác
nhau (21).
Tại Kosambī Phật chế luật cấm tỳkheo dùng chất nghiện (22).
Kosambī đƣợc kể trong Saṃyutta Nikāya nhƣ là “Gaṅgāya
nadiyā tīre.” Gaṅgā nói đây có thể không chỉ sông Hằng mà là sông
Yamunā. Kosambī đƣợc xác định là vùng của hai làng Kosam và
Jumna, cách Allahabad lối 90 dặm về phía Tây (24).
(1)
J. iv. 28; vi. 236. (2)
MA. ii. 740 ff.; DhA. i. 164 f.
(3)
D. ii. 146, 169. (4)
Xem E.g., Vin. i. 277.
(5)
Đƣợc biết con cá nuốt Bakkula đã lội 30 lý từ Kosambī
đến Benares qua Yamunā (AA. i. 170; PsA. 491). (6)
Đó là con đƣờng mà Ānanda đi với 500 tỳkheo đến nơi trừng phạt
Channa (Vin. ii. 290). (7)
Sec. Vin. ii. 184 f. (8)
vv. 1010-13. (9)
Vin. ii. 290 f.; SNA. ii. 514; J. iv. 375.
(10)
S. v. 437. (11)
PvA. 141. (12)
Chi tiết,
xem nơi mỗi tiêu đề. Thomas (op. cit., 115, n. 2) không tin rằng
những câu chuyện liên quan đến các cuộc viếng thăm Kosambī của
Phật là thật, và cho rằng đó là những gì đƣợc thêm bớt sau này.
(13)
DhA. i. 199 ff.; iii. 193 ff.; iv. 1 ff.; Ud. vii. 10.
(14)
Vin. i. 337-57; J. iii. 486 ff. (cp. iii. 211 ff.); DhA. i. 44
ff.; SA. ii. 222 f.; Câu chuyện Phật vô rừng thấy ghi trong Ud. iv. 5.
và S. iii. 94, nhƣng lý do là vì có nhiều tỳkheo, cƣ sĩ và ngoại đạo
(nhƣng xem UdA. 248 f., và SA. ii. 222 f.). (15)
E.g.,
UdA. 248; SNA. 300; MA. i. 535. Thiên sử thi nói rằng Kosambī do
một thái tử Ceḍi thiết lập, và dân tộc Vatsa là hậu duệ của vua ở Kāśī
(Xem PHAI. 83, 84). (16)
E.g., MA. i. 539; PsA. 413.
(17)
MA. ii. 929; AA. i. 170. (18)
Ibid., 179; nhƣng
792
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
xem J. i. 360 ghi rằng chuyện xảy ra ở Bhaddavatikā. (19)
J. vi. 237 f. (20)
J. iv. 392. (21)
Vin. ii. 298;
Mhv. iv. 17. (22)
Vin. ii. 307. (23)
S. iv. 179; nhƣng
xem AA. i. 170; MA. ii. 929; PsA. 491, tất cả cho rằng thành phố
nằm trên bờ sông Yamunā. (24)
CAGI. 448 f.; theo
Vincent Smith, thành phố này nằm sâu dƣới miền Nam (J.R.A.S.
1898, 503 ff.).
Kosambī Jātaka (No. 428).--Chuyện Giáo Hội Ở Kosambī.
Phần duyên khởi của kinh mô tả sự tranh cải và chia rẽ giữa các
tỳkheo ở Kosambī. Tƣơng truyền thời ấy có hai tỳkheo sống cùng
một tịnh xá, một vị thông hiểu Giới luật và vị kia thông hiểu Kinh
điển. Một hôm, vị thứ hai đến chỗ rửa mặt xong, đi ra và bỏ sót một
ít nƣớc thừa để súc miệng trong cái ghè. Sau đó vị thông Giới luật đi
vào, thấy nƣớc sót, liền ra hỏi bạn xem có phải vị ấy đã để nƣớc lại
đó chăng. Vị thông Kinh điển không biết đó là lỗi lầm. Lời qua
tiếng lại giữa các đệ tử của hai vị khiến có sự hiểu lầm rồi chia rẽ.
Ba lần Phật tìm cách giải hoà, kể cả việc Ngài thuật lại chuyện Vua
Dīghīti ở Kosala bị Vua Brahmadatta ở Kasī giết và đoạt vƣơng
quốc. Ðến khi vƣơng tử Dighavu tha mạng vua Brahmadatta, hai vị
trở thành thân hữu. Tuy nhiên, hai phe vẫn không tha thứ và tỏ lòng
từ tâm đối với nhau. Hôm sau đi khất thực về, Phật nghỉ trong
Hƣơng Phòng, sắp đặt phòng cho thứ tự, cầm y bát, đứng trên không
ngâm mƣời vần kệ giữa Hội chúng, rồi ra đi du hành (1) [Theo HT.
Thích Minh Châu và GS. Trần Phƣơng Lan, 1996].
Chuyện Vua Dīghīti ở Kosala đƣợc kể từng phần trong
Kosambī Jātaka và Dīghīti Kosala Jātaka (q.v.); muốn có đầy đủ
chi tiết của trọn câu chuyện, hãy xem Vinaya Piṭaka (2).
(1)
Xem Kosambī. (2)
Vin. i. 342 ff.
Vào thời Phật nhà vua trị vì thủ đô này là Parantapa rồi kế đến là
Udena (q.v.), con của ông (2). Kosambī phải là một thủ đô quan trọng
lắm nên mới đƣợc Tôn giả Ānanda bạch Phật đến đó nhập Nípbàn (3).
Kosambī còn là một điểm dừng chân quan trọng của hai con đƣờng
đến từ Kosala ở phía Nam và Magadha ở phía Tây (4). Thành phố
cách Benares 30 dặm bằng đƣờng thủy (5). Từ Rājagaha đến
Kosambī ngƣời ta thƣờng đi ngƣợc sông lên (6), dầu rằng hình nhƣ có
790
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
con đƣờng đất nối liền hai thành phố này ngang qua Anupiya (7).
Sutta Nipāta (8) có nói đến con đƣờng từ Mahissati đi Rājagaha
ngang qua Kosambī, với các điểm dừng chân sau: Ujjeni,
Gonaddha, Vedisa, Vanasavhya, Kosambī, Sāketa, Sāvatthi,
Setavyā, Kapilavatthu, Kusinārā, Pāvā, Bhoganagara, và Vesāli.
Gần Kosambī có vƣờn Udena, Udakavana, nơi mà Ānanda
và Piṇḍola-Bhāradvāja thuyết pháp hai lần cho các nữ nhơn trong
cung của Udena (9). Phật có đến trú trong rừng Siṃsapā ở Kosambī
một lần (10). Mahā Kaccāna cũng có đến Kosambī và trú trong rừng
sau khi dự Kết tập lần đầu tiên (11).
Vào thời Phật, tại Kosambī có bốn tịnh xá thuộc Tăng Đoàn:
Kukkuṭārāma, Ghositārāma, Pāvārika-ambavana (ba tịnh xá này
do Kukkuṭa, Ghosita và Pāvārika là ba công dân thù thắng của
Kosambī cúng dƣờng), và Badarikārāma. Phật có đến an trú cũng
nhƣ thuyết pháp tại các tịnh xá này nhiều lần (12).
Đặc biệt, Phật an cƣ kiết hạ lần thứ chín tại Kosambī. Trong
lúc đi đến đây, Ngài có ghé qua Kammāssadamma và đƣợc Du sĩ
Māgandiya đề nghị gả con gái mình là Māgandiyā (xem
Māgandiya Sutta). Dĩ nhiên Phật khƣớc từ và do đó Māgandiyā
đem lòng oán hận. Sau khi vào cung làm hậu của Vua Udena,
Māgandiya tìm mọi cách để trả thù Phật; nàng còn tìm cách ám hại
chánh hậu Sāmavatī vì bà là đệ tử của Phật (13).
Một thời, có nhiều tỳkheo ở Kosambī gây chia rẽ. Khi đƣợc
bạch trình, Phật khuyên các tỳkheo nên hành trì hoà ái, nhƣng không
đƣợc nghe. Phật phải ra công khuyên giải một lần nữa bằng cách kể
chuyện Vua Dīghiti ở Kosala, nhƣng cũng không thành; có tỳkheo
còn yêu cầu Ngài đừng xen vào nội bộ họ. Buồn chán, Ngài bỏ
Kosambī đi du hành qua Bālakaloṇakāragāma và
Pācīnavaṃsadaya, rồi vô rừng Pārileyyaka sống độc cƣ và sau đó
về thẳng Sāvatthi. Dân chúng ở Kosambī rất bất mãn các tỳkheo
này nên quyết không trân trọng kính chào các vị ấy, cũng không cúng
dƣờng vật và thực khi họ đến nhà, để rồi họ phải ra đi, hoặc hoàn tục,
hoặc cầu hoà với bậc Ðạo Sƣ. Vì sức ép, các tỳkheo Kosambī hối
hận tìm đến Phật ở Sāvatthi để sám hối và nguyện hành trì hoà ái
(xem Kosambī Jātaka).
Các Chú giải nói rằng sở dĩ Kosambī đƣợc gọi nhƣ vậy vì
kinh thành đƣợc thiết lập gần trú xứ của Hiền nhơn Kusumba (v.l.
791
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Kusumbha) (15). Còn một thuyết khác (16) giải thích rằng ở Kosambī
có nhiều cây margossa (Kosambarukkhā).
Ở Kosambī có Bakkula là con của một chủ ngân khố (17).
Vào thời Phật có một Xà vƣơng sống gần bến phà ở Kosambī; Xà
vƣơng là hiện thân của một thuyền trƣởng ở kiếp trƣớc. Sāgata
chuyển hoá đƣợc Xà vƣơng và trở thành thù thắng (18). Kosambī còn
có Rujā, con gái của một chủ ngân khố (19), Citta-paṇḍita (20), và Vua
Kosambaka (q.v.).
Vào thời Vajji dị giáo, lúc các tu sĩ Vajji ở Vesāli muốn tẩn
xuất Yasa Kākaṇḍakaputa, Dạxoa bay đến Kosambī và từ đó
truyền tin đến các tỳkheo chánh thống trong nhiều trung tâm khác
nhau (21).
Tại Kosambī Phật chế luật cấm tỳkheo dùng chất nghiện (22).
Kosambī đƣợc kể trong Saṃyutta Nikāya nhƣ là “Gaṅgāya
nadiyā tīre.” Gaṅgā nói đây có thể không chỉ sông Hằng mà là sông
Yamunā. Kosambī đƣợc xác định là vùng của hai làng Kosam và
Jumna, cách Allahabad lối 90 dặm về phía Tây (24).
(1)
J. iv. 28; vi. 236. (2)
MA. ii. 740 ff.; DhA. i. 164 f.
(3)
D. ii. 146, 169. (4)
Xem E.g., Vin. i. 277.
(5)
Đƣợc biết con cá nuốt Bakkula đã lội 30 lý từ Kosambī
đến Benares qua Yamunā (AA. i. 170; PsA. 491). (6)
Đó là con đƣờng mà Ānanda đi với 500 tỳkheo đến nơi trừng phạt
Channa (Vin. ii. 290). (7)
Sec. Vin. ii. 184 f. (8)
vv. 1010-13. (9)
Vin. ii. 290 f.; SNA. ii. 514; J. iv. 375.
(10)
S. v. 437. (11)
PvA. 141. (12)
Chi tiết,
xem nơi mỗi tiêu đề. Thomas (op. cit., 115, n. 2) không tin rằng
những câu chuyện liên quan đến các cuộc viếng thăm Kosambī của
Phật là thật, và cho rằng đó là những gì đƣợc thêm bớt sau này.
(13)
DhA. i. 199 ff.; iii. 193 ff.; iv. 1 ff.; Ud. vii. 10.
(14)
Vin. i. 337-57; J. iii. 486 ff. (cp. iii. 211 ff.); DhA. i. 44
ff.; SA. ii. 222 f.; Câu chuyện Phật vô rừng thấy ghi trong Ud. iv. 5.
và S. iii. 94, nhƣng lý do là vì có nhiều tỳkheo, cƣ sĩ và ngoại đạo
(nhƣng xem UdA. 248 f., và SA. ii. 222 f.). (15)
E.g.,
UdA. 248; SNA. 300; MA. i. 535. Thiên sử thi nói rằng Kosambī do
một thái tử Ceḍi thiết lập, và dân tộc Vatsa là hậu duệ của vua ở Kāśī
(Xem PHAI. 83, 84). (16)
E.g., MA. i. 539; PsA. 413.
(17)
MA. ii. 929; AA. i. 170. (18)
Ibid., 179; nhƣng
792
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
xem J. i. 360 ghi rằng chuyện xảy ra ở Bhaddavatikā. (19)
J. vi. 237 f. (20)
J. iv. 392. (21)
Vin. ii. 298;
Mhv. iv. 17. (22)
Vin. ii. 307. (23)
S. iv. 179; nhƣng
xem AA. i. 170; MA. ii. 929; PsA. 491, tất cả cho rằng thành phố
nằm trên bờ sông Yamunā. (24)
CAGI. 448 f.; theo
Vincent Smith, thành phố này nằm sâu dƣới miền Nam (J.R.A.S.
1898, 503 ff.).
Kosambī Jātaka (No. 428).--Chuyện Giáo Hội Ở Kosambī.
Phần duyên khởi của kinh mô tả sự tranh cải và chia rẽ giữa các
tỳkheo ở Kosambī. Tƣơng truyền thời ấy có hai tỳkheo sống cùng
một tịnh xá, một vị thông hiểu Giới luật và vị kia thông hiểu Kinh
điển. Một hôm, vị thứ hai đến chỗ rửa mặt xong, đi ra và bỏ sót một
ít nƣớc thừa để súc miệng trong cái ghè. Sau đó vị thông Giới luật đi
vào, thấy nƣớc sót, liền ra hỏi bạn xem có phải vị ấy đã để nƣớc lại
đó chăng. Vị thông Kinh điển không biết đó là lỗi lầm. Lời qua
tiếng lại giữa các đệ tử của hai vị khiến có sự hiểu lầm rồi chia rẽ.
Ba lần Phật tìm cách giải hoà, kể cả việc Ngài thuật lại chuyện Vua
Dīghīti ở Kosala bị Vua Brahmadatta ở Kasī giết và đoạt vƣơng
quốc. Ðến khi vƣơng tử Dighavu tha mạng vua Brahmadatta, hai vị
trở thành thân hữu. Tuy nhiên, hai phe vẫn không tha thứ và tỏ lòng
từ tâm đối với nhau. Hôm sau đi khất thực về, Phật nghỉ trong
Hƣơng Phòng, sắp đặt phòng cho thứ tự, cầm y bát, đứng trên không
ngâm mƣời vần kệ giữa Hội chúng, rồi ra đi du hành (1) [Theo HT.
Thích Minh Châu và GS. Trần Phƣơng Lan, 1996].
Chuyện Vua Dīghīti ở Kosala đƣợc kể từng phần trong
Kosambī Jātaka và Dīghīti Kosala Jātaka (q.v.); muốn có đầy đủ
chi tiết của trọn câu chuyện, hãy xem Vinaya Piṭaka (2).
(1)
Xem Kosambī. (2)
Vin. i. 342 ff.
Nguồn và dẫn chiếu
-
Aṅguttara Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY AA. i. 170Số lần xuất hiện: 3
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 146
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. i. 164 f.
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. i. 199 ff.
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. i. 44 ff.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iv. 28
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iv. 392
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. vi. 237 f.
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. i. 360
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iv. 375
-
Jātaka
— CANON_JATAKA_TEXT J. iii. 486 ff.
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. ii. 740 ff.
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. ii. 929Số lần xuất hiện: 2
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. i. 539
-
Majjhima Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY MA. i. 535
-
Mahāvaṃsa
— CHRONICLE Mhv. iv. 17
-
Petavatthu Aṭṭhakathā
— COMMENTARY PvA. 141
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. v. 437
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. iii. 94
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. iv. 179
-
Saṃyutta Nikāya
— CANON_NIKAYA S. 1898
-
Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SA. ii. 222 f.Số lần xuất hiện: 2
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. 300
-
Sutta Nipāta Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SNA. ii. 514
-
Udāna
— CANON_KHUDDAKA Ud. vii. 10
-
Udāna
— CANON_KHUDDAKA Ud. iv. 5
-
Udāna Aṭṭhakathā
— COMMENTARY UdA. 248
-
Udāna Aṭṭhakathā
— COMMENTARY UdA. 248 f.
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. ii. 290 f.
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. ii. 184 f.
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. ii. 290
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. i. 277
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. ii. 298
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. ii. 307
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. i. 337
-
Vinaya Piṭaka
— CANON_VINAYA Vin. i. 342 ff.
Publication: PUBLISH_NORMAL
Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH
Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED
