Vương quốc Kosala
Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn
Vipassī
PERSON
Mapping: UNRESOLVED
Evidence: A
ID: ppn_3f9784fe93b0b0d64f2f
Nội dung từ điển
Vipassī.—Tỳ Bà Thi Phật. Vị Phật Toàn Giác thứ 24. Ngài sanh
ra trong vườn Khema; cha Ngài là Bandhumā và mẹ Ngài là
Bandhumatī; Ngài thuộc dòng tộc Koṇḍañña. Trong tám ngàn
năm, Ngài làm gia chủ và sống cùng phu nhơn Sutanā (v.l.
Sudassanā) và nam tử Samavattakkhandha trong ba cung điện
Nanda, Sunanda và Sirimā. Ngài xuất thế ly gia bằng xe và tu khổ
hạnh trong tám tháng. Trước khi đắc đạo, Ngài được ái nữ của tài
chủ Sudassana dưng cháo sữa và Yavapālaka Sujāta dưng cỏ làm bồ
đoàn. Bồ Đề của Ngài là cây pāṭali. Ngài chuyển pháp luân trong
Khemamigadāya cho người em khác mẹ tên Khandha và con của
Tế sư của Ngài là Tissa; hai vị này sau làm Đại đệ tử của Ngài. Ngài
có Thị giả là Asoka; hai Nữ Đại đệ tử là Candā và Candamittā; hai
Nam Đại cư sĩ hộ trì là Punabbasummitta và Nāga; và hai Nữ Đại
cư sĩ hộ trì là Sirimā và Uttarā. Ngài nhập diệt trong Sumittārāma
thọ 80 ngàn tuổi; xá lợi của Ngài được tôn trí trong tháp cao bảy lý.
Bấy giờ Bồ Tát Gotama làm Xà vương Atula (1).
Luận giải tên Vipassī như sau (2): (a) vì Ngài có thể nhìn
thấy trong đêm như lúc ban ngày; (b) vì Ngài có mắt to; (c) vì Ngài
có thể rõ biết sau khi quán sát. Phật Vipassī chỉ trì ngày trai giới một
lần trong bảy năm (3), và lúc bấy giờ toàn thể Tăng Đoàn đều có mặt
(4). Hương phòng (Gandhakuṭi)* của Phật Vipassī do tiền thân của
Meṇḍaka (tức gia chủ Avaroja) (5) kiến tạo; nhờ công quả đó
Meṇḍaka giàu sang vinh hiển trong hiện kiếp. Tôn giả Aññā
561
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Konḍañña bấy giờ là Cūlakāla, chín lần dưng lên Phật trái cây chín
đầu mùa của vườn ông (6).
(1) Bu. xx. 1 ff.; BuA. 195 f.; D. ii. 2 ff. (2) BuA.
195; cf. DA. ii. 454; SA. ii. 15. (3) DhA. iii. 236.
(4) Sp. i. 186. (5) DhA. iii. 364 f. *Tượng Đường
Kuñjarasālā theo s.v. Meṇḍaka (nd.) (6) Ibid., i. 81 f.
ra trong vườn Khema; cha Ngài là Bandhumā và mẹ Ngài là
Bandhumatī; Ngài thuộc dòng tộc Koṇḍañña. Trong tám ngàn
năm, Ngài làm gia chủ và sống cùng phu nhơn Sutanā (v.l.
Sudassanā) và nam tử Samavattakkhandha trong ba cung điện
Nanda, Sunanda và Sirimā. Ngài xuất thế ly gia bằng xe và tu khổ
hạnh trong tám tháng. Trước khi đắc đạo, Ngài được ái nữ của tài
chủ Sudassana dưng cháo sữa và Yavapālaka Sujāta dưng cỏ làm bồ
đoàn. Bồ Đề của Ngài là cây pāṭali. Ngài chuyển pháp luân trong
Khemamigadāya cho người em khác mẹ tên Khandha và con của
Tế sư của Ngài là Tissa; hai vị này sau làm Đại đệ tử của Ngài. Ngài
có Thị giả là Asoka; hai Nữ Đại đệ tử là Candā và Candamittā; hai
Nam Đại cư sĩ hộ trì là Punabbasummitta và Nāga; và hai Nữ Đại
cư sĩ hộ trì là Sirimā và Uttarā. Ngài nhập diệt trong Sumittārāma
thọ 80 ngàn tuổi; xá lợi của Ngài được tôn trí trong tháp cao bảy lý.
Bấy giờ Bồ Tát Gotama làm Xà vương Atula (1).
Luận giải tên Vipassī như sau (2): (a) vì Ngài có thể nhìn
thấy trong đêm như lúc ban ngày; (b) vì Ngài có mắt to; (c) vì Ngài
có thể rõ biết sau khi quán sát. Phật Vipassī chỉ trì ngày trai giới một
lần trong bảy năm (3), và lúc bấy giờ toàn thể Tăng Đoàn đều có mặt
(4). Hương phòng (Gandhakuṭi)* của Phật Vipassī do tiền thân của
Meṇḍaka (tức gia chủ Avaroja) (5) kiến tạo; nhờ công quả đó
Meṇḍaka giàu sang vinh hiển trong hiện kiếp. Tôn giả Aññā
561
Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli
Konḍañña bấy giờ là Cūlakāla, chín lần dưng lên Phật trái cây chín
đầu mùa của vườn ông (6).
(1) Bu. xx. 1 ff.; BuA. 195 f.; D. ii. 2 ff. (2) BuA.
195; cf. DA. ii. 454; SA. ii. 15. (3) DhA. iii. 236.
(4) Sp. i. 186. (5) DhA. iii. 364 f. *Tượng Đường
Kuñjarasālā theo s.v. Meṇḍaka (nd.) (6) Ibid., i. 81 f.
Nguồn và dẫn chiếu
-
Buddhavaṃsa
— CANON_KHUDDAKA Bu. xx. 1 ff.
-
Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
— COMMENTARY BuA. 195 f.
-
Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
— COMMENTARY BuA. 195
-
Dīgha Nikāya
— CANON_NIKAYA D. ii. 2 ff.
-
Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DA. ii. 454
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 236
-
Dhammapada Aṭṭhakathā
— COMMENTARY DhA. iii. 364 f.
-
Saṃyutta Nikāya Aṭṭhakathā
— COMMENTARY SA. ii. 15
-
Samantapāsādikā
— COMMENTARY_VINAYA Sp. i. 186
Publication: PUBLISH_NORMAL
Review: P2_EXTERNAL_MATCH_HIGH
Merge policy: BLOCKED_UNLESS_CONFIRMED
