[408] Tám pháp cần tác chứng (Sacchikā-tabbā dhammā):

Đây là tám sự giải thoát (Vimokkha):

1. Tự mình có sắc, thấy các sắc (Rūpī rūpāni passati). Tức là bốn thiền hữu sắc của bậc tu chứng bằng cách tiến hành đề mục kasiṇa xác định các màu như màu của tóc v.v… từ nơi nội thân.

2. Tưởng tri vô sắc nội thân, thấy các ngoại sắc (Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati). Tức là bốn thiền hữu sắc của bậc tu chứng bằng cách tiến hành đề mục kasiṇa xác định sắc màu bên ngoài.

3. Khuynh hướng “Tịnh sắc” (Subhan’ t’ eva adhimutto hoti). Tức là bốn thiền hữu sắc của bậc tu chứng bằng cách tiến hành đề mục kasiṇa xác định “Màu tịnh”, hoặc tiến hành đề mục phạm trú.

4. Chứng và trú “Không vô biên xứ” (Ākāsānañ-cāyatanaṃ upasampajja viharati). Tức là vượt khỏi hoàn toàn các sắc tưởng, chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các tưởng dị biệt, suy tư rằng: “Hư không là vô biên”.

5. Chứng và trú “Thức vô biên” (Viññānañcāya-tanaṃ upasampajja viharati). Tức là vượt khỏi hoàn toàn không vô biên xứ, suy tu rằng “Thức là vô biên”.

6. Chứng và trú “Vô sở hữu xứ” (Ākiñcaññāya-tanaṃ upasampajja viharati). Tức là vượt khỏi hoàn toàn thức vô biên xứ, suy tư rằng: “Không có chi cả”.

7. Chứng và trú “Phi tưởng phi phi tưởng xứ” (Nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati). Tức là sau khi vượt khỏi hoàn toàn vô sở hữu xứ, trú với đề mục phi tưởng phi phi tưởng xứ.

8. Chứng và trú “Diệt thọ tưởng định” (Saññā-vedayitanirodhaṃ upasampajja viharati). Tức là sau khi vượt khỏi hoàn toàn phi tưởng phi phi tưởng xứ, vị ấy nhập định diệt thọ tưởng.D.III.262, 288; A.IV.306