Vesali - Nơi kiết tập kinh điển lần thứ hai| Giác Ngộ Online

Sau thời Đức Phật, Vesali đã bị A-xà-thế (Ajatasattu) nước Magadha đánh chiếm. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến này nhưng trong đó kinh tế là yếu tố quyết định, vì cả Vesali và Magadha đều nằm cận sông Hằng, cùng hưởng những nguồn lợi do dòng sông mang lại, đặc biệt là cửa ngõ giao thương. Về sau người kế vị A-xà-thế là Nandivardhan đã thiết lập kinh đô của Magadha tại Vesali. Magadha đã cai trị Vesali cho đến thời kỳ Shunga Vansha, sau đó những người Licchavi đã giành lại được vương quốc của mình.

Một trăm năm sau khi Đức Phật diệt độ, Vesali là nơi đã diễn ra kỳ kiết tập thứ hai. Kỳ kiết tập này được tổ chức tại Valikarama do có sự tranh cãi về mười vấn đề do những người Vijjiputtaka khởi xướng. Kỳ kiết tập này được đề cập trong Luật tạng, trong những sử ký của Sri Lanka và một vài tác phẩm của Tây Tạng. Sự việc liên quan đến những tranh cãi về việc sửa đổi một số giới luật. Một số Tỳ-kheo thì muốn giữ nguyên những gì Đức Phật đã dạy. Trong khi một số Tỳ-kheo khác muốn thay đổi một số điều luật để cho phù hợp với hoàn cảnh xã hội, nhất là những điều kiện kinh tế tại một nước như Vesali.

Kỳ kiết tập này được xem là đánh dấu một sự kiện quan trọng. Chính từ đây Phật giáo đã hình thành nên hai bộ phái chính: Đại chúng bộ (Mahasanghika) và Thượng tọa bộ (Sthaviravāda). Đại chúng bộ thì phát triển về vùng Bắc Ấn. Còn Thượng tọa bộ thì sinh hoạt ở vùng Nam Ấn. Sự phân chia này chỉ do những bất đồng về giới luật, còn giáo nghĩa thì vẫn còn thống nhất. Tuy vậy đó cũng là cơ sở để hình thành nên hai truyền thống Phật giáo về sau.

Sau kỳ kiết tập lần thứ hai, lịch sử về Vesali không được biết đến mãi cho đến thế kỷ thứ III trước Tây lịch, khi vua Ashoka đến chiêm bái nơi này. Vesali nằm trên con đường từ Pataliputta (Hoa Thị thành) đi Capilavastu, và vua Ashoka có thể đã đi theo con đường mà Đức Phật đã đến Kusinagar. Tại Vesali nhà vua đã viếng thăm tháp Ardhanga thờ Tôn giả Ananda và cho dựng một trụ đá ở đó. Trên đầu trụ đá có tượng một con sư tử, mặt hướng về Kusinagar, nơi Đức Phật nhập Niết-bàn. Ashoka cũng cho xây ở đây một ngôi tháp và đã đem một phần xá-lợi của Đức Phật ở Vesali về đây thờ.

Tháp thờ tôn giả Ananda và trụ đá do vua Ashoka dựng.

Ngài Pháp Hiển đến Ấn Độ vào đầu thế kỷ thứ năm, trên đường từ Pataliputta đi Kapilavastu cũng đã viếng thăm nơi này. Nhưng những gì ngài ghi chép lại ít nhiều mang màu sắc huyền thoại và vắn tắt, tuy vậy đó vẫn là những thông tin có giá trị về Vesali giai đoạn thế kỷ thứ năm. Ngài Pháp Hiển cũng có đề cập đến Kutagarasala, Mahavana (Đại Lâm), khu vườn xoài của Liên Hoa Sắc, và tháp Ardhaga thờ xá-lợi Tôn giả Ananda. Nhà chiêm bái có đề cập đến địa điểm tổ chức kỳ kiết tập thứ hai mà ở đó người ta có xây một ngôi tháp để đánh dấu, và cũng có đề cập đến sự kiện Đức Phật nhập Niết-bàn, nhưng những gì ngài mô tả về việc phân chia xá-lợi thì có khác với kinh Mahaparinibanna. Lúc ngài Pháp Hiển đến, bấy giờ Vesali đang thuộc thời kỳ Gupta. Chandra Gupta, người sáng lập nên vương triều Gupta đã kết hôn với công chúa Kumardevi của Licchavi. Và do sự kết hôn này mà Vesali đã sáp nhập vào Gupta. Những vị vua sau đó của dòng họ Gupta đã có những mối liên hệ rất mật thiết với Vesali. Điều này được các sử gia đoán định dựa trên những đồng tiền, tượng… mang dấu ấn thời kỳ Gupta được tìm thấy ở nơi này.